24

Mar 2010

Orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 24 marca 2010 r.

V CSK 311/09

Izby:

Izba Cywilna

Przewodniczący składu:

Dariusz Zawistowski

Sprawozdawcy:

Wojciech Katner

Strona z 7
Sygn. akt V CSK 311/09
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 24 marca 2010 r.
Sąd Najwyszy w składzie :
SSN Dariusz Zawistowski (przewodniczący)
SSN Wojciech Katner (sprawozdawca)
SSN Bogumiła Ustjanicz
w sprawie z powództwa M. .
przeciwko Gminie C.
o zapłatę,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej
w dniu 24 marca 2010 r.,
skargi kasacyjnej strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego
z dnia 7 maja 2009 r.,
oddala skargę kasacyjną i zasądza od strony pozwanej na
rzecz powoda kwotę 1800, - (jeden tysiąc osiemset) otych
tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
2
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 7 maja 2009 r. Sąd Okręgowy oddalił apelację pozwanej
Gminy C. od wyroku Sądu Rejonowego z dnia 28 stycznia 2009 r., zasądzającego na
rzecz M. . kwotę 59 750,50 złotych z odsetkami i kosztami postępowania. Ustalony
stan faktyczny przedstawi się następująco:
Strony w wyniku przetargu ofertowego zawarły dnia 5 padziernika 2004 r.
umowę, w której powód zobowiązał się wykonać roboty modernizacyjne w budynku
zaplecza sportowego LKS C., za zaatą umówionego wynagrodzenia
kosztorysowego, okrlonego na podstawie sporządzonej przez pozwa specyfikacji
istotnych warunków zawienia i dokumentacji technicznej. Pozwany miał zgodnie
z umową udospnić powodowi wszelkich informacji niezbędnych do prawiowego
zrealizowania zawienia, a powód mi wykon prace zgodnie z zasadami sztuki
budowlanej i obowiązującymi przepisami, kosztorysem ofertowym i dokumentacją
projektową, zasnych materiów, fabrycznie nowych i przy uyciu własnego sprzętu.
Powód nie wniósł zastrzeeń do dokumentacji technicznej i wiadczył, e zapoznał
się z placem budowy. Wysokć wynagrodzenia została umówiona na 170 117,21
otych.
Przed przystąpieniem do realizacji umowy powód zosił pozwanej nie
przygotowanie obiektu budowlanego do stanu umoliwiającego wykonanie prac
objętych zamówieniem. W wyniku tego zastępca wójta żminy C. polecił ustnie
powodowi wykonanie całego szeregu określonych kolejno prac, za które mio się
naleeć dodatkowe wynagrodzenie. Na potrzeby tego dodatkowego zamówienia
inspektor nadzoru polecił powodowi sporządzić osobny kosztorys.
Pozwany poprzez swoich przedstawicieli niemal codziennie kontrolował
przebieg prac, spisywano stosowne notatki z przebiegu realizacji umowy, włącznie
z pracami dodatkowymi. Notatki te były zatwierdzane w Urzędzie żminy, dając
podstawę do wykonania prac. Uzgodnienia dotyczyły te kolejnych etapów budowy
i zmian w realizacji umowy w stosunku do projektu. Wójt żminy wyraził zgodę na
poniesienie dodatkowych kosztów, powiadomiony przez powoda o konieczności
3
zaciągnięcia przez niego na wykonanie tych prac kredytu bankowego; za spła tego
kredytu wójt poręczył.
Mimo to pozwana żmina odmówiła zapłacenia powodowi podwyszonego
wynagrodzenia, które zwiększyło się o kwo 69 177,70 złotych, od której powód
odliczył karę umowną w wysokości 5 939,85 złotych, co ostatecznie stanowiło kwotę
dochodzoną pozwem. Odmówienie zaaty dodatkowej kwoty wynikało, jak twierdziła
strona pozwana stąd,e zgodnie z umową wszelkie roboty, które były do przewidzenia
na etapie przygotowania oferty a nie zosty zgłoszone zamawiającemu, mimo ich
braku w dokumentacji projektowej lub przetargowej, a wynikały z przepiw, norm
i sztuki budowlanej nie miy stanowić odpłatnych robót dodatkowych, tylko miały być
wykonane na koszt wykonawcy.
Jak ustalono, dokumentacja stanowiła minimum wymag koniecznych do
uzyskania pozwolenia na budowę i nie zawiera projektów branowych, a powód nie
miał moliwości przewidzieć, e będzie musi wykonać więcej prac, włącznie z tym,
co nie mogło wynikać z przedmiaru robót, który, jak się dopiero potem okazało
częściowo stanowił fragment przedmiaru innego zadania inwestycyjnego.
Z tego powodu d Rejonowy doszedł do przekonania, e roszczenie powoda
w znacznej części zasługuje na uwzględnienie, co aprobow Sąd drugiej instancji
oddalając apelację pozwanej żminy.
Skarga kasacyjna zosta oparta na podstawie art. 398 § 1 pkt 1 k.p.c.
Zaskaronemu wyrokowi zarzucono naruszenie art. 361 § 1 i 2 k.c. w związku z art.
471 k.c. poprzez jego błędną wykładnię, polegającą na przyciu w ramach
odpowiedzialności kontraktowej szkody po stronie powodowej, w wysokości wartości
robót wykonanych ponad zakres wynikający z umowy, z zaliczeniem spodziewanych
korzyści i podatku VAT nalenego przedsiębiorcy będącego podatnikiem tego
podatku; art. 65 § 2 k.c. przez jego niewłaściwe zastosowanie i uznanie zawarcia
umowy ponad zawienie w sposób konkludentny, w sytuacji niezachowania
warunków reprezentacji pozwanego i formy ad solemnitatem; art. 411 pkt 1 k.c. przez
nieuznanie nienalenego świadczenia będącego bezumownie wykonanymi robotami
na polecenie inspektora nadzoru inwestorskiego. Skarący wnió o uchylenie
zaskaronego wyroku i oddalenie powództwa, względnie przekazanie sprawy do
4
ponownego rozpoznania z zasądzeniem kosztów. W odpowiedzi na skargę kasacyjną
powód wniósł o odmówienie przyjęcia skargi do rozpoznania, ewentualnie o jej
oddalenie z zadzeniem kosztów postępowania.
Sąd Najwyszy zwaył, co następuje:
W pierwszej kolejności naleało rozpatrzeć zarzut niedojścia do skutku umowy,
której niewykonanie po stronie pozwanej spowodowało wydanie zaskaronego
orzeczenia. Jako podstawę skargi w kwestii niezawarcia umowy między powodem
a pozwaną gmi przytoczono błędnie art. 65 § 2 k.c., który to przepis dotyczy wykładni
umowy a nie jej zawarcia. W rozpatrywanej kwestii nie mona posłuyć się poglądem
wyraonym przez d Najwyszy w wyroku z dnia 22 czerwca 2006 r. (V CSK 70/06,
OSNC 2007, nr 4, poz. 59), w takim sensie, jak chciaby skarąca, to znaczy, e
przepisy o wyadni umowy słuą take do ustalenia zawarcia samej umowy.
Jak wyjnił d Najwyszy w wyroku z dnia 22 marca 2006 r. (III CSK 30/06, Lex nr
196599) ustalenie treści wiadczenia woli naley do ustaleń faktycznych, a wykładnia
oświadczenia woli to zagadnienie prawne, rozpatrywane na podstawie art. 65 k.c. Dla
stwierdzenia zgodnej woli stron co do zawarcia umowy okrlonej treści mają
znaczenie, jak stwierdził Sąd Najwyszy w powołanym wyroku z dnia 22 marca 2006 r.,
nie tylko wcześniejsze i póniejsze wiadczenia stron, ale take ich zachowania, czyli
tzw. kontekst sytuacyjny (por. take wyrok SN z dnia 8 kwietnia 2003 r., IV CKN 39/01,
Lex nr 78893).
Z uzasadnienia skargi kasacyjnej mona wnos, e zdaniem pozwanej żminy
w ogóle nie doszło do zawarcia umowy na wykonanie dodatkowych robót budowlanych,
ani przez wyrane oświadczenia stron, ani nawet per facta concludentia. Pozwana na
potwierdzenie wyraonych zastrzeeń powała orzecznictwo du Najwyszego
(zwłaszcza wyroki z dnia 5 grudnia 2006 r., II CSK 327/06, Lex nr 238947, oraz z dnia
14 marca 2008 r., IV CSK 460/07, Lex nr 453070), przyznając wszake, e ustalenia
precyzuce treść świadczenia wykonawcy w takich umowach, jak w sprawie niniejszej
mogą st się podstawą niejszej odrębnej umowy lub zmiany treści umowy ju
istniejącej.
5
Tak się właśnie stało w przypadku umowy zawartej między stronami.
Z ustalonego stanu faktycznego, który wiąe Sąd Najwyszy w postępowaniu
kasacyjnym (art. 398
13
§ 2 k.p.c.), wynika jasno i bez potrzeby specjalnego badania
zamiaru stron lub celu umowy (art. 65 § 2 k.c.), e pozwany zamówił u powoda
wykonanie prac dodatkowych, w zakresie, który nie mógł stanowić bezatnych
świadcz wykonawcy, ani gdyby przyjąć, e strony wiązało kosztorysowe, ani
rycztowe określenie wynagrodzenia (art. 629 i 632 k.c.). Przeczenie przez pozwanego
w uzasadnieniu skargi, aby w ogóle były zrealizowane jakieś prace wykonane przez
powoda ponad pierwotne zamówienie, albo eby nie wynikały one z jego zobowiązania,
jest w świetle ustalonego stanu faktycznego pozbawione racji. Podobnie, nie jest
zasadne zarzucanie zaskaronemu wyrokowi, e d Apelacyjny, rozpoznając sprawę
nie uwzględnił argumentów strony pozwanej, które podwaały waność umowy.
Podlegałoby to takiej ocenie nawet wtedy, gdyby uznać,e zostały złoone w tej kwestii
oświadczenia stron, poniewa tak stanowią obowzujące przepisy o zamówieniach
publicznych. Przestrzeganie tych przepisów dotyczo w pierwszej kolejności pozwanej
gminy jako podmiotu poddanego w zawieranych umowach reimowi prawa zamówień
publicznych, a nie powoda jako prywatnego przedsiębiorcy budowlanego.
Nieprzestrzeganie tych przepisów nie moe zatem prowadz do stwierdzenia
bezskuteczności umowy i niezapłacenia temu przedsiębiorcy za dodatkowe prace,
powyej dopuszczalnej wartci w stosunku do całego zamówienia, realizowanego na
początku zgodnie z tymi przepisami, jeeli przedstawiciele gminy - wójt i jego zaspca
składali stosowne wiadczenia woli w trakcie ju wykonywanych prac uznanych
za konieczne, podwładni wójta sporządzali bieące notatki z prac wykonanych
i skierowanych do wykonania, co było traktowane całkiem zasadnie przez powoda za
sposób zatwierdzania dokonywanych przez niego czynności, a roboty budowlane
zostały w całości wykonane i przyjęte przez zamawiającego.
Umowa o roboty budowlane z zachowaniem przepiw o zamówieniach
publicznych zosta prawidłowo zawarta między stronami. Spór dotyczy prac
dodatkowych ponad tę umowę, w zakresie wymaganym przez zasady sztuki budowlanej
(konieczność przygotowania placu robót) oraz przez dodatkowe zamówienia
pozwanego. Z tego wynika, e zarzut niezawarcia przez strony umowy na
wykonanie robót dodatkowych jest niezasadny, a kwestia zachowania formy dla tej
6
części robót, które uzupełniają pierwotną umowę mającą właściwą formę schodzi
na plan dalszy, skoro prace zostały ju wykonane i to zgodnie z oczekiwaniami
zamawiającej je strony pozwanej.
Podobnie, jako zarzut niezasadny naley ocenić podwaanie przez pozwaną
żminę obowiązku zapłacenia wynagrodzenia za wykonane dodatkowo prace,
ze względu na art. 411 pkt 1 k.c. Jest to przepis wyłączający bezpodstawne
wzbogacenie po stronie wzbogaconego, jeśli świadczenie jest wprawdzie
nienalene, bo ten który je spełnił nie był w ogóle zobowiązany, a w dodatku
wiedział o braku zobowiązania.
Sąd drugiej instancji prawidłowo wyjaśnił w uzasadnieniu zaskaronego
wyroku, e przepis ten nie znajduje w sprawie zastosowania. Pomijając, e mało
wiarygodnie przedstawia się dowodzenie przez pozwaną, eby przedsiębiorca
budowlany wykonywał jakieś prace u zamawiającego bez ciąącego na nim
zobowiązania i ze świadomością braku za to wynagrodzenia. Polemika pozwanej
Gminy z twierdzeniami zaskaronego wyroku sprowadza się w tej kwestii głównie
do podwaania ustaleń faktycznych w sprawie, a to nie moe być podstawą skargi
kasacyjnej (art. 398
3
§ 3 k.p.c.). Dlatego zarzuty odnoszące się do naruszenia art.
411 pkt 1 k.c. nie są zasadne.
Nie jest równie zasadne zarzucanie zaskaronemu wyrokowi naruszenia
art. 361 § 1 i 2 k.c. w związku z art. 471 k.c. Pozwany ponosi odpowiedzialność za
szkodę wyrządzoną powodowi ze względu na niewykonanie umowy po swojej
stronie, to znaczy, e nie zapłacił umówionego wynagrodzenia. Na tym te polega
szkoda powoda. Nie potrzeba rozwaać samego pojęcia szkody i jej zakresu, jak
tego oczekuje pozwana, bo to zostało w doktrynie i orzecznictwie wystarczająco
wyjaśnione w kwestiach, których dotyczy niniejsza sprawa, a co do faktów zostało
take ustalone w toku instancji i zaskarony wyrok to potwierdził.
Podobnie się sprawa przedstawia co do zarzutu wliczenia podatku VAT do
wynagrodzenia, zasądzonego od strony pozwanej. Kwestionowanie tego przez
pozwaną byłoby zasadne tylko wtedy, gdyby dowiodła, e naleności podatkowe,
wliczane przez powoda nie zostały albo nie będą uiszczone; tego zaś nie uczyniła
(por. wyrok SN z dnia 18 stycznia 2001 r., V CKN 193/00, Lex nr 53113).
7
Odpowiedzialność pozwanego na podstawie art. 471 k.c. stanowi
o nienaleytym wykonaniu zobowiązania umownego i obowiązku po stronie
dłunika zapłacenia powodowi kwoty odpowiadającej jego świadczeniu
z wykonanej umowy o roboty budowlane. Skoro powód jest przedsiębiorcą
podlegającym opodatkowaniu podatkiem od wartości świadczonych usług (VAT),
to w braku wskazanego dowodu ze strony pozwanej żminy naleało ten podatek
uwzględnić w kwocie zasądzonej zaskaronym wyrokiem. Take więc i ten zarzut
skargi kasacyjnej nie mógł się ostać.
Z tego względu naleało skargę kasacyjną oddalić na podstawie art. 398
14
k.p.c., rozstrzygając o kosztach na podstawie art. 98 w związku z art. 391 § 1
i 398
21
k.p.c.

Strona korzysta z plików cookies