5

Paź 2012

Orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 5 października 2012 r.

IV CSK 244/12

Izby:

Izba Cywilna

Przewodniczący składu:

Barbara Myszka

Sprawozdawcy:

Władysław Pawlak

Strona z 14
Sygn. akt IV CSK 244/12
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 5 padziernika 2012 r.
Sąd Najwyszy w składzie :
SSN Barbara Myszka (przewodniczący)
SSN Marta Romańska
SSA Władysław Pawlak (sprawozdawca)
Protokolant Izabela Czapowska
w sprawie z powództwa A. Spółki z o.o.
przeciwko R. Spółce z o.o.
o ustalenie,
po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej
w dniu 5 padziernika 2012 r.,
skargi kasacyjnej strony powodowej
od wyroku Sądu Okręgowego
z dnia 19 stycznia 2011 r.,
uchyla zaskarżony wyrok w części oddalającej apelację
w stosunku do pozwanej R. spółki z o.o. (pkt. I) oraz w części
orzekającej o kosztach procesu w stosunku do tej pozwanej
(pkt. II lit. a) i w tym zakresie przekazuje sprawę Sądowi
2
Okręgowemu do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu
Sądowi orzeczenie o kosztach postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
3
Zaskaronym wyrokiem z dnia 19 stycznia 2011 r. Sąd Okręgowy oddalił
apelację strony powodowej A. sp. z o.o. od wyroku Sądu Rejonowego z dnia 9
czerwca 2010 r. oddalającego powództwo skierowane przeciwko stronie pozwanej
R. sp. z o.o. o ustalenie istnienia między tymi stronami stosunku prawnego
dzierawy, wynikającego z umowy dzierawy z dnia 28 czerwca 2002 r.,
zmienionej aneksami z dnia 26 kwietnia 2003 r., z dnia 22 grudnia 2003 r., z dnia
25 lipca 2006 r., z dnia 28 sierpnia 2006 r., z dnia 30 padziernika 2006 r., z dnia 5
marca 2007 r. i z dnia 19 listopada 2007 r. oraz treścią decyzji pozwolenia na
budowę z dnia 12 stycznia 2006 r. nr 6/2005, przeniesionego na powoda decyzją z
dnia 16 sierpnia 2006 r. nr 6-1/2005/2006, ewentualnie zobowiązanie strony
pozwanej do wydania w przyszłości części nieruchomości określonych treścią
stosunku prawnego dzierawy przez okres do 9 lutego 2035 r. oraz powództwo
skierowane przeciwko S. sp. z o.o. o ustalenie stosunku prawnego dzierawy,
którego treść określona jest umową dzierawy z dnia 30 grudnia 2002 r., zmienioną
aneksem z dnia 30 grudnia 2003 r. i z dnia 28 sierpnia 2006 r. oraz treścią
pozwolenia na budowę z dnia 12 stycznia 2005 r. nr 6/2005, przeniesionego na
stronę powodową decyzją z dnia 16 sierpnia nr 6-1/2005/2006.
Skarga kasacyjna w zakresie w jakim Sąd Okręgowy oddalił apelację od
wyroku du Rejonowego oddalającego powództwo w stosunku do pozwanej
spółki S. została prawomocnie odrzucona (k. 1212, 1228).
Interes prawny w wytoczeniu powództwa strona powodowa wywodziła
z faktu kwestionowania przez stronę pozwaną waności powyszej umowy,
a gdyby umowa ta miała być kwalifikowana jako inna ni umowa dzierawy złoyła
oświadczenie o jej wypowiedzeniu na podstawie art. 365
1
k.c.
Sądy obu instancji ustaliły m.in., i w dniu 28 czerwca 2002 r. strona
pozwana i poprzednik prawny strony powodowej W. sp. z o.o. zawarły umowę,
którą nazwały umową dzierawy (na czas 30 lat liczony od uprawomocnienia się
decyzji o pozwoleniu na budowę), na mocy której strona pozwana jako
wydzierawiający - właściciel nieruchomości połoonych w K. składających się z
działek nr 15/54, 22/9, 10/3, 245/2, 193 i 190/2 oddała je w części spółce W. w
dzierawę w celu wybudowania siłowni wiatrowych wraz ze stacją rozdzielni, stacją
4
pomiarową i transformatorową oraz koniecznymi drogami dojazdowymi i dojściami
w celu ich eksploatacji. Połoenie tych obiektów wraz z określeniem powierzchni
działek, które miały być zajęte pod te budowle, a tym samym określenie części
nieruchomości, podlegających dzierawieniu, miał określić plan sytuacyjny
nieruchomości (po jego sporządzeniu - część składowa umowy) zawierający projekt
techniczny. Do chwili sporządzenia projektu obowiązywał tymczasowy plan
sytuacyjny, pokazujący 20 siłowni wiatrowych. W § 2 umowy zamieszczono
regulacje dotyczące czynszu. Mianowicie, dzierawca obowiązany był zapłacić
czynsz w wysokości 57 000 euro za kadą siłownię postawioną na
wydzierawionym terenie. Czynsz miał być płacony w ten sposób, e na poczet
pierwszej zaliczki po 3 000 euro za kadą siłownię czyli 60 000 euro - odpowiednio
10 000 euro do 31 lipca 2002 r., a pozostałe 50 000 euro do 30 września 2002 r.
Pierwsza zaliczka na poczet czynszu miała być zapłacona w kwocie 13 000 euro po
uzyskaniu pozwolenia na budowę oraz podłączenia do sieci energii elektrycznej.
Drugą zaliczkę w kwocie 13 000 euro dzierawca miał zapłacić po uruchomieniu
parku wiatrowego. Pozostałą do zapłaty kwotę czynszu dzierawca zobowiązany
był płacić raz do roku, nie pónej ni do 31 marca roku kalendarzowego,
następującego po roku obrachunkowym w kwocie odpowiadającej 1,0% przychodu
od sprzedanej energii, nie mniej ni 1 060 euro za jedną turbinę wiatrową.
Dzierawca zobowiązany b ponadto do płacenia wszelkich podatków i innych
opłat publiczno-prawnych obciąających dzierawioną nieruchomość, zaś podatek
rolny od obszaru nie objętego umową miał płacić wydzierawiający. Strony
przewidziały, e zawarta umowa moe być wypowiedziana przez
wydzierawiającego jedynie w wypadku stwierdzenia zaległości w zapłacie czynszu
dzierawnego za dwa pełne okresy płatności. Wszelkie zmiany tej umowy
wymagały zachowania formy pisemnej pod rygorem niewaności. Zawierane przez
strony aneksy z dnia 23 grudnia 2003 r., 26 kwietnia 2006 r., 25 lipca 2006 r., z 31
padziernika 2006 r. i z 31 stycznia 2007 r. modyfikowały postanowienia dotyczące
wysokości czynszu oraz sposobu i terminu jego uiszczenia. Począwszy od sierpnia
2006 r. w aneksach do tej umowy pojawia sju strona powodowa jako podmiot
wstępujący we wszystkie prawa i obowiązki dotychczasowego dzierawy, co
znalazło odzwierciedlenie w zmianie do preambuły umowy, a take w zapisie, i
5
zmiana podmiotowa jest wynikiem przeniesienia praw i obowiązków przez
dotychczasowego dzierawcę.
Decyzją nr 6/2005 z dnia 12 stycznia 2005 r. Starosta Powiatu S. zatwierdził
złoony projekt budowlany i udzielił spółce W. pozwolenia na budowę zespołu
elektrowni wiatrowych, w skład którego weszło m.in. 21 elektrowni, linia
napowietrzna elektroenergetyczna, stacja elektroenergetyczna wraz z infrastruktu
m. in. w obrębie K. Z dniem 9 lutego 2005 r. decyzja ta stała się ostateczna. Z kolei
postanowieniem z dnia 16 sierpnia 2006 r. Starosta Powiatu S. wyraził zgodę na
przeniesienie decyzji z dnia 12 stycznia 2005 r. na stronę powodową.
W dniu 5 marca 2007 r. strona pozwana zawarła ze Spółką R. porozumienie
o rozwiązaniu umowy z dnia 28 czerwca 2002 r. wraz z aneksami w zakresie
Projektu Z. Do porozumienia tego strona powodowa i pozwana oraz spółka Rolpol
podpisały aneks, w którym zawarły postanowienie o uznaniu strony powodowej za
stronę porozumienia z dnia 5 marca 2007 r., a następnie rozwiązano umowę z dnia
28 czerwca 2002 r. z aneksami w zakresie Projektu Z. i ustalono, e umowa ta
wiąe odnośnie Projektu K. w zakresie działek gruntu nr: 10/3 część o pow. 0,977
ha, 245/2 część o powierzchni 0,1455 ha, 193 część o pow. 0,2797 ha, 15/65
część o pow. 0,6158 ha, 22/9 część o pow.1,6410 ha, określone części pod
powierzchnią wskazanych działek oraz działki nr 190/2 na potrzeby przebiegu kabli
elektroenergetycznych. Dokładne rozmieszczenie dzierawionych części
wymienionych działek zawierał syntetyczny plan zagospodarowania terenu dla w/w
projektu, który został sporządzony w grudniu 2004 r. przez Przedsiębiorstwo
Innowacyjno-Projektowe P. sp. z o.o. pn. Syntetyczny plan zagospodarowania
terenu zespołu elektrowni wiatrowych K..
Z zapisów w dzienniku budowy wydanym stronie powodowej wynika, e
w okresie od 3 stycznia 2007 r. do 5 listopada 2007 r. wytyczono place i drogi
dojazdowe do elektrowni wiatrowej, powierzchnie do wykonana korytarza dróg
dojazdowych z placu montaowego pod elektrownię.
Strona powodowa zapaciała stronie pozwanej czynsz dzierawny na
podstawie faktury z 22 listopada 2006 r. w kwocie 710 449,90 zł., a na podstawie
faktury z dnia 29 grudnia 2006 r. i faktury korygującej 780 000 zł.
6
W 2007 r. została zawarta umowa na wykonanie transformatorów, które
pozostają u producenta w Chorwacji z uwagi na konflikt stron, finałem którego było
oświadczenie strony pozwanej o uznaniu za niewaną umowy dzierawy z uwagi
na brak elementów przedmiotowo istotnych w postaci przedmiotu dzierawy
i czynszu dzierawnego, zaś na wypadek uznania tej umowy za inną ni umowa
dzierawy umowę o korzystanie z nieruchomości, złoyła wiadczenie o jej
wypowiedzeniu na podstawie art. 365
1
k.c.
Strona pozwana zawarła te umowę dzierawy w zakresie tych samych
części nieruchomości z innym podmiotem.
Oddalając powództwo Sądy obu instancji stanęły na stanowisku, i łącząca
strony umowa z dnia 28 czerwca 2002 r. nie jest umową dzierawy w rozumieniu
art. 693 § 1 k.c., lecz umową nienazwaną. Mianowicie, w jej ramach mona
wyrónić trzy etapy (pierwszy od zawarcia umowy do momentu uzyskania
pozwolenia na budowę farmy wiatrowej wraz z towarzyszącą infrastrukturą ; drugi
od uzyskania pozwolenia na budowę do jej zakończenia i trzeci uruchomienie
oraz korzystanie z elektrowni wiatrowej), przy czym w pierwszym, tj. do momentu
uzyskania pozwolenia na budowę zespołu elektrowni wiatrowych wraz
z infrastrukturą, korzystanie przez stronę pozwaną z objętej tą umową
nieruchomości miało charakter nieodpłatny - a zatem sprzeczny z istotą stosunku
dzierawnego skoro czynsz miał być płacony zaliczkowo, tym bardziej e przy
zawarciu umowy przedmiot dzierawy (konkretna lokalizacja obiektów budowlanych
wraz z infrastrukturą techniczną) nie był precyzyjnie określony z uwagi na specyfikę
inwestycji, która wymagała stosownych badań umoliwiających optymalne ze
względu na warunki meteorologiczne usytuowanie elektrowni wiatrowych. Poza tym
umowę dzierawy oprócz prawa dzierawcy korzystania z rzeczy cechuje
kumulatywne uprawnienie do pobierania poytków z rzeczy. Tymczasem prawo
strony powodowej do posadowienia turbin siłowych wraz z towarzyszącą
infrastrukturą i moliwość ich eksploatacji w kierunku sprzeday energii z uwagi na
brak podstaw zaliczenia w świetle art. 53 § 1 k.c. i art. 47 § 2 k.c. energii
wiatrowej do kategorii płodów czy części składowych nieruchomości, wyklucza
uznanie, e prawo to oznacza uprawnienie do pobierania poytków. Ze względu na
treść art. 46 k.c. nie jest moliwe uznanie energii wiatrowej w znaczeniu
7
przemieszczających s mas powietrza jako części składowej nieruchomości.
Uzyskiwanie zaś przychodów w związku ze sprzedaą pozyskiwanej energii nie
moe stanowić rodzaju poytku cywilnego rzeczy w tym wypadku nieruchomości,
skoro to nie nieruchomość będzie stanowiła przedmiot stosunku prawnego
z odbiorcami energii.
Sądy meriti uznały, e zawarta przez strony umowa jest w świetle prawa
wana. Brak te było podstaw do uznania skuteczności jej wypowiedzenia skoro
jest umową zawartą na czas oznaczony, który rozpoczął się z chwilą kiedy decyzja
o pozwoleniu na budowę stała się ostateczna 7 umowy). Jednak z uwagi na
brzmienie pozwu, ądanie ustalenia istnienia stosunku dzierawy nie mogło zostać
uwzględnione. Wprawdzie pełnomocnik strony powodowej na rozprawie w dniu
28 stycznia 2009 r. oświadczył, i wolą strony powodowej jest ustalenie istnienia
stosunku prawnego określonego sporną umową wraz aneksami, o charakterze
nienazwanym, a nie wyłącznie dzierawy, jednak takie oświadczenie jest zmianą
przedmiotową powództwa niedopuszczalną z uwagi na mający zastosowanie w tej
sprawie przepis art. 479
4
§ 2 k.p.c.
W skardze kasacyjnej opartej na obu ustawowych podstawach, strona
powodowa, zaskarając wyrok Sądu drugiej instancji w całości, wniosła o jego
uchylenie i zmianę poprzez uwzględnienie powództwa, tj. ustalenie istnienia
stosunku prawnego dzierawy, ewentualnie ustalenie istnienia stosunku prawnego,
którego treść jest określona umową dzierawy z dnia 28 czerwca 2002 r.
wraz z aneksami i treścią decyzji administracyjnych z dnia 12 stycznia 2005 r.
i 16 sierpnia 2006 r.; względnie jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego
rozpoznania.
W ramach pierwszej podstawy kasacyjnej zarzuciła naruszenie: art. 693 § 1
k.c. w zw. z art. 53 § 1 i 2 k.c. oraz art. 353
1
k.c. oraz art. 65 § 1 i 2 k.c. poprzez ich
błędną wykładnię i przyjęcie, e zawarta przez strony umowa nie jest umową
dzierawy z uwagi na brak uprawnienia po stronie dzierawcy do pobierania
poytków z rzeczy i w konsekwencji uznanie, e umowa ta jest umowa nienazwaną.
W ramach drugiej podstawy kasacyjnej zarzuciła naruszenie: art.187 § 1 pkt
1 k.p.c. w zw. z art. 65 § 1 k.p.c. poprzez błędną wykładnię i przyjęcie, e ądanie
pozwu opiewało na ustalenie istnienia między stronami wyłącznie stosunku
8
prawego dzierawnego; art. 479
4
§ 2 zd. 1 k.p.c. w zw. z art. 65 § 1 k.c. poprzez
błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie skutkiem czego było przyjęcie, e
oświadczeniem złoonym na rozprawie w dniu 28 stycznia 2009 r., strona
powodowa dokonała przedmiotowej zmiany powództwa; art. 189 k.p.c. poprzez
błędną wykładnię i przyjęcie, e w sprawie o ustalenie istnienia stosunku prawnego
wynikającego z umowy, powód obowiązany jest w pozwie nazwać ten stosunek
prawny oraz e nazwanie takie wiąe sąd orzekający; art. 383 k.p.c. poprzez jego
niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, e przepis ten st na przeszkodzie
uwzględnieniu ądania ustalenia istnienia nienazwanego stosunku prawnego.
Sąd Najwyszy zwaył, co następuje:
1. Zgodnie z art. 693 § 1 i 2 k.c., przez umowę dzierawy wydzierawiający
zobowiązuje się oddać dzierawcy rzecz do uywania i pobierania poytków przez
czas oznaczony lub nieoznaczony, a dzierawca zobowiązuje się płacić
wydzierawiającemu umówiony czynsz, który moe być zastrzeony w pieniądzach
lub świadczeniach innego rodzaju, a take oznaczony w ułamkowej części
poytków. Odnosząc zatem powysze normatywne uregulowanie umowy nazwanej,
jaką jest umowa dzierawy, do stanu faktycznego niniejszej sprawy, zakreślonej
podniesionym w skardze kasacyjnej zarzutem naruszenia prawa materialnego,
istotnym jest uprawnienie dzierawcy do pobierania poytków z oddanej
w dzierawę rzeczy w tym wypadku części nieruchomości szczegółowo
określonych w umowie z dnia 28 czerwca 2002 r. i aneksach.
W związku z tym, e przepisy k.c. regulujące umowę dzierawy nie definiują
pojęcia poytków, naley odwołać się do przepisów części ogólnej k.c. (księgi
pierwszej), które wyróniają poytki rzeczy naturalne i cywilne oraz poytki prawa.
Poytkami naturalnymi rzeczy są jej płody i inne odłączone od niej części składowe,
o ile według zasad prawidłowej gospodarki stanowią normalny dochód z rzeczy
(art. 53 § 1 k.c.). Podkreślenia wymaga okoliczność, e k.c. posługuje się wąskim
pojęciem poytków naturalnych, których występowanie łączone jest z pobieraniem
ich z rzeczy przynoszącej tego rodzaju dochody. Poytkami cywilnymi rzeczy
dochody, które rzecz przynosi na podstawie stosunku prawnego (art. 53 § 2 k.c.).
Natomiast poytkami prawa są dochody, które prawo to przynosi zgodnie ze swym
społeczno-gospodarczym przeznaczeniem (art. 54 k.c.).
9
Prawo do postawienia na podstawie stosunku prawnego
zobowiązaniowego na nieruchomości gruntowej turbin wiatrowych wraz z innymi
koniecznymi budowlami w celu ich eksploatacji jest uprawnieniem do korzystania
z gruntu, co odpowiada jednemu z koniecznych elementów przedmiotowo istotnych
(essentialia negotii) umowy dzierawy. Drugiego z uprawnień wynikających
z łączącej strony umowy z dnia 28 czerwca 2002 r., polegającego na przetwarzaniu
będących w ruchu wolnych mas powietrza przy pomocy zainstalowanych na
gruncie elektrowni wiatrowych w energelektryczną, a następnie jej odsprzeday
przedsiębiorstwu energetycznemu, nie sposób zakwalifikować jako pobierania
poytków z nieruchomości w kodeksowym znaczeniu. Przesuwających s
w sposób niekontrolowany wolnych mas powietrza nad gruntem oddanym stronie
powodowej do korzystania nie mona identyfikow z poytkami z rzeczy.
Jakkolwiek prawo do korzystania z gruntu na podstawie zobowiązaniowego
stosunku prawnego jest poniekąd emanacją takiego uprawnienia właściciela, co
zgodnie z art. 143 k.c. oznacza, i zasięg tego uprawnienia jeśli chodzi
o przestrzeń nad powierzchnią gruntu wyznacza społeczno-gospodarcze jego
przeznaczenie wynikające ze stosunku prawnego pomiędzy właścicielem,
a uprawnionym obligacyjnie, to jednak powietrze jako takie nie jest rzeczą
w znaczeniu, o którym mowa w art. 45 k.c., ani te częścią składową
nieruchomości.
Sądy obu instancji słusznie zauwayły, e przemieszczające się masy
powietrza nad gruntem stanowiącym przedmiot umowy z dnia 22 czerwca 2002 r.,
które wprawiają w ruchu mechanizm zainstalowanych turbin wiatrowych,
produkujący energię elektryczną nie częścią składową tego gruntu zgodnie
z treścią art. 53 § 1 k.c. w zw. z art. 47 § 1 i 2 k.c., a tym samym poytkiem
naturalnym. Zauwayć bowiem trzeba, e wspomniane masy powietrza stanowią
rodzaj dobra wolnego w dodatku wyłączonego z obrotu prawnego (extra
commercium). Z kolei otrzymywanej energii elektrycznej w wyniku przetworzenia
energii wiatrowej równie nie mona zaliczyć do poytku naturalnego, gdy nie
pochodzi z gruntu, lecz z urządzeń technicznych zamontowanych na tym gruncie,
zaś uzyskiwanych przez uprawnionego korzyści ze sprzeday tej energii nie sposób
identyfikować z poytkami cywilnymi, bowiem, jak prawidłowo zauwaają Sądy obu
10
instancji, to nie nieruchomość będzie stanowiła przedmiot stosunku prawnego z
przedsiębiorstwem energetycznym, lecz sprzeda energii elektrycznej.
Wobec tego osiągnięty ze sprzeday tej energii dochód nie ma związku
prawnego z oddaną stronie powodowej do korzystania nieruchomością, a jedynie
poprzez fakt, e energia elektryczna jest przetwarzana przez turbiny wiatrowe
znajdujące się właśnie na tym gruncie. Tego rodzaju powiązanie osiąganego
dochodu z nieruchomością nie jest wystarczające do przypisania mu poytku
w przedstawionym wyej rozumieniu.
Brzmienie przepisów regulujących pojęcie poytków jest jednoznaczne,
a w konsekwencji w ocenie Sądu Najwyszego stosowanie wykładni rozszerzającej
byłoby zabiegiem sprzecznym z regułą lege non distinguente nec nostrum est
distinguere.
Uzyskiwanie przez uprawnionego dochodów ze sprzeday energii
elektrycznej otrzymywanej z przetworzenia energii wiatrowej za pomocą turbin
wiatrowych posadowionych na gruncie oddanym mu na podstawie stosunku
obligacyjnego do korzystania w celu eksploatacji tych urządzeń nie jest
pobieraniem poytków z rzeczy w rozumieniu art. 693 § 1 k.c.
Na gruncie stosunków zobowiązaniowych obowiązuje zasada swobody
umów i dlatego strony, mając na uwadze potrzebę kreowania nowych nie
przewidzianych przez k.c. i inne ustawy stosunków prawnych w związku
z dynamiką ycia społeczno-gospodarczego, mogą zawierać umowy byleby ich
treść lub cel nie sprzeciwiały się właściwości (naturze) stosunku, ustawie ani
zasadom współycia społecznego (art. 353
1
k.c.). Implikacją takiego stanu rzeczy
jest istnienie w obrocie prawnym tzw. umów nienazwanych, funkcjonujących obok
stypizowanych przez k.c. i inne ustawy. Jak wspomniano wyej do elementów
przedmiotowo istotnych umowy dzierawy naley w zakresie praw dzierawcy,
take prawo do pobierania poytków z dzierawionej rzeczy. Tymczasem łącząca
strony umowa dnia 28 czerwca 2002 r. wraz z aneksami nie przewiduje prawa po
stronie powodowej do pobierania poytków w kodeksowym znaczeniu. Strona
powodowa jest uprawniona nie tylko do korzystania z gruntu poprzez postawienie
farmy wiatrowej, ale take jej eksploatacji i uzyskiwania dochodu ze sprzeday
energii elektrycznej otrzymywanej z przetworzonej energii naturalnej. Niemniej
11
jednak, mimo szerszego zakresu uprawnień określonych w przedmiotowej
umowie brakuje wśród nich prawa do pobierania poytków w znaczeniu wyej
opisanym, co istotnie ją róni od stypizowanej w księdze III tytule XVII i dziele II k.c.
umowy dzierawy. Zatem w zakresie w niej nieuregulowanym nie mona wprost
stosować tych przepisów k.c. Sporna umowa zwaywszy na określone nią prawa
uprawnionego obligacyjnie, czasookres na jaki została zawarta, sposób ustalania
odpłatności kształtuje stosunek prawny najbardziej zbliony spośród umów
nazwanych do kodeksowej umowy dzierawy. Umowa dająca stronie biorącej rzecz
do korzystania uprawnienia, o jakich mowa w powołanej umowie z dnia 28 czerwca
2002 r. i aneksach, w zamian za periodyczne świadczenie pienięne, określane
jako procent od wartości sprzedanej energii elektrycznej, jest rodzajem umowy
nienazwanej - zawartej w ramach swobody kontraktowania do której w zakresie w
niej nieuregulowanym mogą mieć odpowiednie zastosowanie przepisy k.c.
normujące umowę dzierawy.
W konkluzji stwierdzić naley, e Sąd Okręgowy nie naruszył art. 693 § 1
k.c. w zw. z art. 53 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 353
1
k.c. w zakresie objętym zarzutem
kasacyjnym.
2. Strona powodowa domagała się ustalenia istnienia pomiędzy nią a spółką
R. stosunku prawnego dzierawy, którego treść określona jest umową dzierawy z
dnia 28 czerwca 2002 r. wraz ze szczegółowo opisanymi aneksami i treścią
wskazanych decyzji administracyjnych. Na rozprawie w dniu 28 stycznia 2009 r.
pełnomocnik strony powodowej oświadczył, i wolą mocodawcy jest ustalenie
określonego powołaną umową, kolejnymi aneksami i pozwoleniem na budowę
stosunku prawnego o charakterze nienazwanym, a nie wyłącznie dzierawy oraz e
bezskuteczne jest wypowiedzenie tej umowy niezalenie od jej charakteru
prawnego. Sądy obu instancji błędnie jednak potraktowały to stanowisko jako
zmianę przedmiotową powództwa. W ich ocenie pierwotna treść wyznaczała
granice rozpoznania w kierunku ustalenia istnienia w stosunku prawnym stron
elementów przedmiotowo istotnych właściwych dla umowy dzierawy.
W pierwszej kolejności trzeba zwrócić uwagę, e implikacją dla interesu
prawnego strony powodowej w dochodzeniu niniejszego roszczenia było
kwestionowanie przez stronę pozwaną waności umowy z dnia 28 czerwca 2002 r.
12
nazwanej przez strony umową dzierawy, a w wypadku gdyby miała inny charakter
złoyła ona oświadczenie o jej wypowiedzeniu. Zatem treść ądania pozwu wraz
jego uzasadnieniem w powiązaniu z treścią oświadczenia pełnomocnika strony
powodowej z rozprawy z dniu 28 stycznia 2009 r. wskazuje, i jej intencją nie było
zgłoszenie nowego roszczenia obok pierwotnego alternatywnego względnie
ewentualnego, lecz sprecyzowanie zakresu ochrony prawnej - ściślej interesu
prawnego, o jakim mowa w art. 189 k.p.c.
Zgłoszone przez stronę powodową roszczenie o ustalenie istnienia stosunku
prawnego ma charakter majątkowy, lecz niepienięny, a w związku z tym
określenie czy powód swoim oświadczeniem próbuje dokonać zmiany ilościowej
czy jakościowej jest zdecydowanie trudniejsze ni w wypadku roszczeń
pienięnych, kiedy ograniczenie czy rozszerzenie ewentualnie zgłoszenie innego
roszczenia jest wyraziste, a przez to łatwiej uchwytne. Jednak w przedmiotowej
sprawie wskazanie przez stronę powodową zakresu ochrony prawnej implikowanej
powyej opisanym zachowaniem strony pozwanej daje podstawę do przyjęcia, e
stronie powodowej chodziło o ustalenie wyrokiem istnienia pomiędzy nią a stroną
pozwaną stosunku prawnego określonego w umowie z dnia 28 czerwca 2002 r.
wraz z aneksami i stosownymi decyzjami administracyjnymi, aby w ten sposób
zniweczyć zagroenie dla interesu prawnego płynące z kwestionowania przez
stronę pozwaną waności spornego stosunku prawnego względnie z jego
wypowiedzenia. W konsekwencji niewątpliwym jest, e strona powodowa zmierzała
do ochrony istnienia stosunku prawnego wynikającego z tej właśnie umowy.
Dlatego w ramach ądania pozwu o ustalenie istnienia stosunku dzierawnego
mieściło się ądanie ustalenia istnienia w ogóle stosunku prawnego wynikającego
z powołanej wyej umowy (tak jak np. kwota 80 mieści się w kwocie 100). ądanie
ustalenia istnienia stosunku prawnego dzierawy określonego umową z dnia
28 czerwca 2002 r. niejako odpowiada 100%, co obejmuje ądanie ustalenia
stosunku prawnego nienazwanego wynikającego z tej umowy, stanowiąc
w rzeczy samej - część tego ądania, a wobec tego nie mogło być mowy
o naruszeniu zakazu wyraonego w art. 321 k.p.c. Istnienie stosunku prawnego
dzierawy podpadającego wprost pod przepisy k.c. regulujące umowę jest
kategorią prawną pewniejszą od stosunku prawnego nienazwanego, gdy
13
w pierwszym przypadku wiadomo jakie przepisy będą wchodz w rachubę
w kwestiach nie objętych postanowieniami stron. Takiej pewności ju nie ma
w przypadku stosunku prawnego nienazwanego. Z tego względu zapewne strona
powodowa była bardziej zainteresowana ustaleniem stosunku prawnego
stypizowanego w k.c.
Za powyszą wykładnprzemawia take okoliczność, e w petitum pozwu
strona powodowa domagała się ustalenia istnienia stosunku prawnego dzierawy
określonego treścią konkretnej umowy, czyli istota powództwa zasadzała się na tej
umowie, natomiast jej kwalifikacja pod stypizowaną w k.c. umowę względnie pod
umowę nienazwaną podlegała weryfikacji przez sąd meriti. Wobec takiej redakcji
pozwu w kontekście przywołanego wyjaśnienia (sprecyzowania) zakresu interesu
prawnego, Sąd miał obowiązek dokonania prawnej oceny czy pomiędzy stronami
istnieje stosunek wynikający z przedmiotowej umowy, a w razie pozytywnej
odpowiedzi winien był zidentyfikować go jako konkretną umowę nazwaną albo
umowę nienazwaną i wydać merytoryczne rozstrzygnięcie co do tak określonego
stosunku prawnego.
Wreszcie nie bez znaczenia dla ustalenia zakresu ądania ma okoliczność,
e choć w uzasadnieniu pozwu strona powodowa jako podstawę prawwskazała
art. 693 k.c. (regulujący umowę dzierawy), to przecie z motywów tego ądania
nie wynika aby dla powoda znaczenie miało ustalenie istnienia wyłącznie stosunku
prawnego dzierawy. Treść ta daje podstawę do przyjęcia, i w pierwszej kolejności
celem wniesienia powództwa było usunięcie wątpliwości co do realizacji spornej
umowy z dnia 28 czerwca 2002 r.
Mając na uwadze powysze stwierdzić trzeba, e Sąd drugiej instancji
naruszył przepisy art. 187 § 1 pkt. 1 k.p.c. i art. 479
4
§ 2 zd. 1 k.p.c. w zw. z art.
391 § 1 k.p.c. poprzez bezzasadne przyjęcie, e przedmiotem ądania
było ustalenie istnienia wyłącznie stosunku dzierawy. Skutkiem tego było te
14
naruszenie mającego charakter materialno-prawny przepisu art. 189 k.p.c. z uwagi
na błędną identyfikację interesu prawnego bez uwzględnienia rzeczywistego
zakresu dochodzonej ochrony (k. 522-523). Nie mogło natomiast dojść do
naruszenia art. 383 k.p.c., skoro ądanie zostało zgłoszone ju w postępowaniu
przed Sądem pierwszej instancji i w takiej postaci było dochodzone przed Sądem
drugiej instancji.
Wobec skuteczności zarzutu kasacyjnego naruszenia prawa procesowego,
a take art. 189 k.p.c. Sąd Najwyszy orzekł na podstawie art. 398
15
§ 1 k.p.c.
db

Strona korzysta z plików cookies