30

Cze 2000

Orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 30 czerwca 2000 r.

II UKN 523/99

Izby:

Izba Administracyjna, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

Przewodniczący składu:

Zbigniew Myszka

Sprawozdawcy:

Zbigniew Myszka

Strona z 6
Wyrok z dnia 30 czerwca 2000 r.
II UKN 523/99
Zatrudnianie pracowników poza normalnym czasem pracy na podstawie
umów cywilnoprawnych przy pracach tego samego rodzaju co objęte stosun-
kiem pracy, stanowi obejście przepisów o czasie pracy w godzinach nadlicz-
bowych oraz przepisów dotyczących składek na ubezpieczenie społeczne.
Przewodniczący SSN Zbigniew Myszka (sprawozdawca), Sędziowie SNŚ Jerzy
Kuźniar, Jadwiga Skibińska-Adamowicz.
Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 30 czerwca 2000 r. sprawy z wniosku
„S.P.” Spółki z ograniczoną odpowiedzialnocią w S. przeciwko Zakładowi Ubezpie-
czeń Społecznych-Oddziałowi w S. o składki na ubezpieczenie społeczne, na skutek
kasacji wnioskodawcy od wyroku Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 14 kwiet-
nia 1999 r. [...]
o d d a l i ł kasację i zasądził od „S.P.” Spółki z ograniczoną odpowiedzialno-
cią w S. na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych-Oddziału w S. kwotę 2100 zł
tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
U z a s a d n i e n i e
Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach wyro-
kiem z dnia 14 kwietnia 1999 r. oddalił apelację „S.P.” Spółki z o.o. w S. od wyroku
Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach z dnia
25 maja 1998 r. [...], oddalającego odwołanie Spółki od decyzji składkowej organu
rentowego z dnia 13 maja 1995 r., wymierzającej jej zapłatę składek na pracownicze
ubezpieczenie społeczne za okres od stycznia 1993 r. do stycznia 1995 r. w kwocie
158.232,44 zł, z odsetkami od tej kwoty przysługującymi od dnia 13 maja 1995 r. w
kwocie 148.977 zł oraz 10 % opłatę dodatkową w kwocie 15.823, 24 zł.
W sprawie tej ustalono, że w dniu 8 stycznia 1993 r. zainteresowana Spółka
zawarła z 69 zatrudnianymi przez siebie pracownikami dodatkowe umowy na wyko-
2
nanie całokształtu prac lusarsko-spawalniczych przy produkcji kontenerów oraz na
malowanie. Prace te miały być wykonane w okresie od 8 stycznia do 29 marca 1993.
Kolejne takie umowy były zawierane w dniu 5 kwietnia 1993 r. z 71 pracownikami na
wykonanie prac lusarskich, malarskich i spawalniczych na wydziale produkcji oraz w
dniu 4 sierpnia 1993 r. ze 106 pracownikami na wykonanie „całokształtu prac zwią-
zanych z wykonaniem 5 sztuk kontenerów (cięcie, gięcie, spawanie, malowanie)”.
Umówione prace wykonywali pracownicy Spółki, którym, w zawartych z nimi umo-
wach o pracę, powierzano obowiązki lusarza-spawacza, ewentualnie dodatkowo
wykonywanie prac elektryka, tokarza, malarza, kierowcy lub inne zlecone przez
przełożonych. Wyjątek stanowili pracownicy zajmujący stanowiska mistrzów na wy-
dziale produkcji, którym, w oparciu o dodatkowe umowy, powierzono dozór nad cało-
kształtem prac związanych z wykonaniem kontenerów. Nie zdarzyło się, aby w opar-
ciu o dodatkowe umowy pracownicy wykonywali prace wykraczające poza pracowni-
czy zakres czynnoci lusarzy-spawaczy. Począwszy od października 1993 r. - w
miejsce dotychczasowych umów „zbiorczych” - Spółka zawierała z pracownikami in-
dywidualne umowy, które nie zmieniały treci ani zakresu robót w porównaniu do
łączących strony umów o pracę. Pracownicy wykonywali obowiązki pracownicze w
godzinach od 7
00
do 15
00
, następnie realizowali umowy dodatkowe, co do których nikt
nie narzucał im terminu i czasu trwania objętych nimi prac. Zasadnicza działalnoć
Spółki polega na wytwarzaniu kontenerów. Od tych dodatkowych umów Spółka nie
odprowadziła składek na ubezpieczenie społeczne. Nadto Spółka nie odprowadziła
składek od wynagrodzenia wypłaconego w kwietniu 1993 r. w kwocie 60 zł i w lipcu
tego roku w kwocie 440 zł. Kwoty te były wypłacone trzem pracownikom z tytułu
uroczystego dnia, jakim były imieniny kierownictwa Spółki. Łączna wysokoć należ-
nych z tych tytułów składek na ubezpieczenie społeczne, wyliczona przez ZUS, zo-
stała potwierdzona przez biegłego z zakresu księgowoci i finansów.
Na podstawie takich ustaleń Sąd Apelacyjny potwierdził stanowisko Sądu
pierwszej instancji, że w rozpoznawanej sprawie miało miejsce zatrudnianie przez
Spółkę na podstawie umów cywilnoprawnych własnych pracowników poza normal-
nym czasem pracy przy pracach tego samego rodzaju, co objęte stosunkami pracy.
Stanowiło to obejcie przepisów prawa pracy o pracy w godzinach nadliczbowych
oraz przepisów prawa ubezpieczeń społecznych stanowiących o automatyzmie obję-
cia pracowników pracowniczym systemem ubezpieczenia społecznego (art. 4 ust. 1
ustawy z dnia 25 listopada 1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecz-
3
nych - jednolity tekstŚ Dz.U. z 1989 r. Nr 25, poz. 137 ze zm.). Nadto Spółka nie
ustanowiła uroczystego dnia zakładu pracy, z tytułu którego jedynie trzech pracowni-
ków, a nie cała załoga, pobrało łącznie 500 zł wynagrodzenia, dlatego nie było pods-
taw prawnych z § 7 ust. 1 pkt 7 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 stycznia
1990 r. w sprawie podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne do wy-
łączenia tej kwoty z podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne. W kon-
sekwencji organ rentowy prawidłowo wymierzył należne składki wraz o odsetkami i
dodatkową opłatą na pracownicze ubezpieczenie społeczne, na Fundusz Pracy i
Fundusz Gwarantowanych wiadczeń Pracowniczych.
W kasacji zainteresowana Spółka podniosła następujące zarzutyŚ naruszenia
prawa materialnego przez błędną wykładnię lub niewłaciwe zastosowanieŚ art. 4 ust.
1, art. 11 ust. 1 pkt. 1,3,5, i art. 23 ust. 4 oraz art. 35 ust. 2 ustawy z dnia 25 listopada
1986 r. - przez przyjęcie, że przepisy te dotyczą nie tylko umów o pracę, lecz także
umów cywilnoprawnych i uznanie za prawidłową zaskarżonej decyzji składkowej,
która nie spełniła wymagań z art. 197 § 1 i 2 KPAś § 7 ust. 1 pkt 7 rozporządzenia
Rady Ministrów z dnia 29 stycznia 1990 r. – przez przyjęcie, że wypłata nagród oko-
licznociowych wybranym przez Spółkę pracownikom „z okazji dni imienin członków
kierownictwa firmy, które to dni niewątpliwie były uroczystymi dniami”, nie podlegała
tej regulacji prawnejś art. 65 § 2, 83 i 353
1
KC i art. 22 § 1, 58, 133 § 1 i 2 oraz art.
134 § 1 KP, w brzmieniu sprzed nowelizacji z dnia 2 lutego 1996 r. (Dz.U. Nr 24, poz.
110 ze zm.) - przez bezpodstawne zakwalifikowanie zawartych z pracownikami
umów cywilnoprawnych jako umów o pracę, co naruszyło autonomię woli stron sto-
sunku prawnego oraz zasadę swobody umówś § 2 i 3 pkt. 2,4 i 8 Statutu Zakładu
Ubezpieczeń Społecznych, stanowiącego załącznik do uchwały nr 119/89 Rady
Ministrów z dnia 27 lipca 1989 r. - przez wydanie decyzji przez podmiot nieuprawnio-
ny (która była decyzją nieważ)ś zarządzenia Nr 16 Prezesa ZUS w sprawie ins-
trukcji dla wydziałów składekś naruszenie przepisów postępowania, mogące mieć
istotny wpływ na wynik sprawyŚ art. 227, 233 § 1, 328 § 2 w związku z art. 391 KPC,
art. 16 KPC i art. 3 § 1 prawa o ustroju sądów powszechnych w związku z art. 262 §
1 KP i art. 476 § 1 pkt 1 i 1
1
KPC oraz art. 156 § 1 pkt 2 KPA w zwzku z art. 107 § 1
i 3 KPA i art. 233 § 1 KPC - przez bezpodstawne „przekwalifikowanie stosunku
prawnego” przez sądy ubezpieczeń społecznych, przez uznanie ważnoci kwestio-
nowanej decyzji oraz przez nieuwzględnienie wniosku skarżącej o zwrócenie się do
4
Trybunału Konstytucyjnego o zbadanie zgodnoci art. 23 ust. 4 i 35 ust. 2 ustawy o
organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych z Konstytucją.
Sąd Najwyższy zważył, co następujeŚ
Kasacja jest bezzasadna. Przed wszystkim skarżący nie zakwestionował
ustaleń faktycznych przyjętych przez Sąd Apelacyjny za podstawę wyrokowania. Je-
żeli zasadnicza działalnoć Spółki polegała na wytwarzaniu kontenerów, które wyko-
nywali etatowi pracownicy Spółki i nie zdarzyło się, aby w oparciu o dodatkowe for-
malnie umowy cywilnoprawne pracownicy wykonywali prace wykraczające poza pra-
cowniczy zakres ich czynnoci, to oczywicie bezzasadne są próby wykazania braku
wiadomego nadużycia prawa pracy i prawa ubezpieczeń społecznych. Judykatura
wielokrotnie zajmowała stanowisko, że zatrudnianie pracowników poza normalnym
czasem pracy na podstawie umów cywilnoprawnych przy pracach tego samego ro-
dzaju - co objęte stosunkami pracy - stanowi obejcie przepisów o czasie pracy w
godzinach nadliczbowych, nawet gdyby pracownicy byli doraźnie zainteresowani wy-
konywaniem tego zatrudnienia w ramach umów cywilnoprawnych (por. uchwała SN z
dnia 12 kwietnia 1994 r., I PZP 13/94, OSNAPiUS 1994 nr 11, poz. 139 lub wyrok
Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 21 października 1994 r., III AUr 865/94, Prawo
Pracy z 1995 r. Nr 2, s. 40). W takim zakresie zawarte uzgodnienia są w sferze
prawa pracy - niezależnie od ewentualnej woli stron wyrażonej w nadanej im formie
umów cywilnoprawnych - automatycznie nieważne z mocy art. 18 § 2 KP, na pod-
stawie którego w miejsce postanowień nieważnych umów cywilnoprawnych stosuje
się odpowiednie przepisy prawa pracy (art. 22 § 1 i 1
1
KP w związku z art. 133 § 1 i
134 KP). W konsekwencji te przepisy prawa pracy nie zostały naruszone przez Sąd
Apelacyjny.
Natomiast w sferze prawa cywilnego zawarte przez Spółkę „zbiorcze”, czy też
indywidualne umowy zlecenia na wykonywanie przez pracowników poza normalnym
czasem pracy tych samych rodzajowo czynnoci, co objęte stosunkami pracy, są
również nieważne z mocy art. 58 § 1 KC - jako czynnoci prawne sprzeczne z
ustawą. W tych zakresach Sąd drugiej instancji wcale nie „przekwalifikował” pozor-
nych umów cywilnoprawnych w zobowiązania pracownicze, ale stwierdził nieważ-
noć fikcyjnych stosunków cywilnoprawnych, objętych ex lege kontraktami pracowni-
czymi, które automatycznie rodziły obowiązek opłacania składek na pracownicze
5
ubezpieczenie społeczne z tytułu zatrudnienia w pełnym rozmiarze pracowników przy
wykonywaniu tej samej rodzajowo pracy zawodowej. W wietle miarodajnych ustaleń
faktycznych w rozpoznawanej sprawie Sąd drugiej instancji prawidłowo uznał, że
sporne działania wnioskodawcy miały na celu obejcie przepisów prawa ubezpieczeń
społecznych stanowiących o automatyzmie objęcia pracowników - w zakresie łączą-
cych ich stosunków pracy - pracowniczym systemem ubezpieczenia społecznego
(art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 25 listopada 1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpie-
czeń społecznych). W konsekwencji Sąd Apelacyjny trafnie skonstatował, że organ
rentowy wydał prawidłową decyzję stwierdzającą w spornym zakresie podleganie
przez pracowników wnioskodawcy obowiązkowi pracowniczego ubezpieczenia
społecznego i wymierzył należne składki na ubezpieczenie na podstawie art. 4 ust. 1
w związku z art. 11 ust. 1 pkt. 1, 3 i 5, art. 23 ust. 4 i 35 ust. 2 tej ustawy w związku z
§ 14 ust. 6 i § 17 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 stycznia 1990 r. w spra-
wie wysokoci i podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne, zgłaszania
do ubezpieczenia społecznego oraz rozliczania składek i wiadczeń z ubezpieczenia
społecznego ( jednolity tekstŚ Dz.U. z 1993 r., Nr 68, poz. 330 ze zm.).
Nieuzasadniony i nieracjonalny był zarzut naruszenia § 7ust. 1 pkt 7 rozporzą-
dzenia Rady Ministrów z dnia 29 stycznia 1990 r. w sprawie wysokoci i podstawy
wymiaru składek, ponieważ imieniny członków kierownictwa firmy stanowią prywatne
okazje, przeto wypłacane z tego powodu nagrody okolicznociowe stanowiły w
istocie rzeczy dochód ze stosunku pracy, który podlegał włączeniu do podstawy wy-
miaru składek na pracownicze ubezpieczenie społeczne.
W zakresie wymiaru składek na pracownicze ubezpieczenie społeczne decy-
zja wymierzająca należne z mocy prawa składki ma charakter deklaratoryjny, dlatego
zarzuty o jej nieważnoci, oparte na normach statutowych lub instrukcyjnych nie
mogą być przedmiotem postępowania kasacyjnego, w którym sprawdzane są zarzuty
naruszenia ustawowego prawa materialnego i przepisów Kodeksu postępowania cy-
wilnego (art. 393
1
KPC). Sąd Najwyższy nie miał podstaw do badania zarzutów naru-
szenia przepisów postępowania, wskazanych przez skarżącego nie będących prze-
pisami KPC - przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, prawa 0 ustroju
sądów powszechnych lub Kodeksu pracy. Nadto żaden z przepisów Kodeksu postę-
powania cywilnego nie zobowiązuje sądu powszechnego do zwrócenia się o stwier-
dzenie zgodnoci przepisów ustawowych z Konstytucją RP.
6
Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy oddalił kasację na podstawie art.
393
12
KPC.
========================================

Strona korzysta z plików cookies