20

Wrz 2002

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sygnatura:

Dz.U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270

Data publikacji:

20 września 2002 r.

Data wejścia w życie:

1 stycznia 2004 r.

Strona z 27
Ładowanie dokumentu Załaduj cały dokument
1270
USTAWA
z dnia 30 sierpnia 2002 r.
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
DZIAŁ I
Przepisy wstępne
Rozdział 1
Przepisy ogólne
Art. 1. Prawo o postępowaniu przed sądami admi-
nistracyjnymi normuje postępowanie sądowe w spra-
wach z zakresu kontroli działalności administracji pu-
blicznej oraz w innych sprawach, do których jego prze-
pisy stosuje się z mocy ustaw szczególnych (sprawy
sądowoadministracyjne).
Art. 2. Do rozpoznawania spraw sądowoadmini-
stracyjnych powołane są sądy administracyjne.
Art. 3. § 1. Sądy administracyjne sprawują kontro-
lę działalności administracji publicznej i stosują środki
określone w ustawie.
§ 2. Kontrola działalności administracji publicznej
w sprawach skarg na:
1) decyzje administracyjne;
2) postanowienia wydane w postępowaniu admini-
stracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące
postępowanie, a także na postanowienia rozstrzy-
gające sprawę co do istoty;
3) postanowienia wydane w postępowaniu egzeku-
cyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażale-
nie;
4) inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności
z zakresu administracji publicznej dotyczące
uprawnień lub obowiązków wynikających z przepi-
sów prawa;
5) akty prawa miejscowego organów jednostek samo-
rządu terytorialnego i terenowych organów admi-
nistracji rządowej;
6) akty organów jednostek samorządu terytorialnego
i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podej-
mowane w sprawach z zakresu administracji pu-
blicznej;
7) akty nadzoru nad działalnością organów jednostek
samorządu terytorialnego;
8) bezczynność organów w przypadkach określonych
w pkt 1-4.
§ 3. Sądy administracyjne orzekają także w spra-
wach, w których przepisy ustaw szczególnych przewi-
dują sądową kontrolę, i stosują środki określone w tych
przepisach.
Art. 4. Sądy administracyjne rozstrzygają spory
o właściwość między organami jednostek samorządu
terytorialnego i między samorządowymi kolegiami od-
woławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej,
oraz spory kompetencyjne między organami tych jed-
nostek a organami administracji rządowej.
Dziennik Ustaw Nr 153 - 9872 - Poz. 1270
Art. 5. Sądy administracyjne nie są właściwe
w sprawach:
1) wynikających z nadrzędności i podległości organi-
zacyjnej w stosunkach między organami admini-
stracji publicznej;
2) wynikających z podległości służbowej między prze-
łożonymi i podwładnymi;
3) odmowy mianowania na stanowiska lub powoła-
nia do pełnienia funkcji w organach administracji
publicznej, chyba że obowiązek mianowania lub
powołania wynika z przepisów prawa.
Art. 6. Sąd administracyjny powinien udzielać stro-
nom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy
prawnego potrzebnych wskazówek co do czynności
procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych
tych czynności i skutkach zaniedbań.
Art. 7. Sąd administracyjny powinien podejmować
czynności zmierzające do szybkiego załatwienia spra-
wy i dążyć do jej rozstrzygnięcia na pierwszym posie-
dzeniu.
Art. 8. Prokurator oraz Rzecznik Praw Obywatel-
skich mogą wziąć udział w każdym toczącym się postę-
powaniu, a także wnieść skargę, skargę kasacyjną, za-
żalenie oraz skargę o wznowienie postępowania, jeże-
li według ich oceny wymagają tego ochrona prawo-
rządności lub praw człowieka i obywatela. W takim
przypadku przysługują im prawa strony.
Art. 9. Organizacja społeczna, w zakresie swojej
działalności statutowej, może brać udział w postępo-
waniu w przypadkach określonych w niniejszej usta-
wie.
Art. 10. Rozpoznanie spraw odbywa się jawnie,
chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.
Art. 11. Ustalenia wydanego w postępowaniu kar-
nym prawomocnego wyroku skazującego co do popeł-
nienia przestępstwa wiążą sąd administracyjny.
Art. 12. Ilekroć w niniejszej ustawie jest mowa
o stronie, rozumie się przez to również uczestnika po-
stępowania.
Rozdział 2
Właściwość wojewódzkich sądów administracyjnych
Art. 13. § 1. Wojewódzkie sądy administracyjne roz-
poznają wszystkie sprawy sądowoadministracyjne
z wyjątkiem spraw, dla których zastrzeżona jest właści-
wość Naczelnego Sądu Administracyjnego.
§ 2. Do rozpoznania sprawy właściwy jest woje-
wódzki sąd administracyjny, na którego obszarze wła-
ściwości ma siedzibę organ administracji publicznej,
którego działalność została zaskarżona.
§ 3. Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej, w drodze
rozporządzenia, może przekazać wojewódzkiemu są-
dowi administracyjnemu rozpoznawanie spraw okre-
ślonego rodzaju należących do właściwości innego
wojewódzkiego sądu administracyjnego, jeżeli wyma-
gają tego względy celowości.
Art. 14. Wojewódzki sąd administracyjny właściwy
w chwili wniesienia skargi pozostaje właściwy aż do
ukończenia postępowania, choćby podstawy właści-
wości zmieniły się w toku sprawy, chyba że przepis
szczególny stanowi inaczej.
Rozdział 3
Właściwość Naczelnego Sądu Administracyjnego
Art. 15. § 1. Naczelny Sąd Administracyjny:
1) rozpoznaje środki odwoławcze od orzeczeń woje-
wódzkich sądów administracyjnych, stosownie do
przepisów ustawy;
2) podejmuje uchwały mające na celu wyjaśnienie
przepisów prawnych, których stosowanie wywoła-
ło rozbieżności w orzecznictwie sądów administra-
cyjnych;
3) podejmuje uchwały zawierające rozstrzygnięcie za-
gadnień prawnych budzących poważne wątpliwo-
ści w konkretnej sprawie sądowoadministracyjnej;
4) rozstrzyga spory, o których mowa w art. 4;
5) rozpoznaje inne sprawy należące do właściwości
Naczelnego Sądu Administracyjnego na mocy od-
rębnych ustaw.
§ 2. Do rozstrzygania sporów, o których mowa
w art. 4, oraz do rozpoznawania innych spraw należą-
cych do właściwości Naczelnego Sądu Administracyj-
nego na mocy odrębnych ustaw stosuje się odpowied-
nio przepisy o postępowaniu przed wojewódzkim są-
dem administracyjnym. Spory, o których mowa
w art. 4, Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga na
wniosek postanowieniem przez wskazanie organu wła-
ściwego do rozpoznania sprawy.
Rozdział 4
Skład sądu
Art. 16. § 1. Sąd administracyjny orzeka w składzie
trzech sędziów, z zastrzeżeniem § 2 i 3, chyba że usta-
wa stanowi inaczej.
§ 2. Sąd administracyjny na posiedzeniu niejaw-
nym orzeka w składzie jednego sędziego, chyba że
ustawa stanowi inaczej.
§ 3. Zarządzenia poza rozprawą wydaje przewodni-
czący.
Art. 17. § 1. Wyznaczanie składu orzekającego do
rozpoznania sprawy na rozprawie lub na posiedzeniu
niejawnym określają regulaminy wewnętrznego urzę-
dowania sądów administracyjnych, wydane na pod-
stawie odrębnej ustawy.
§ 2. Zmiana składu orzekającego może nastąpić je-
dynie z przyczyn losowych albo gdy sędzia nie może
Dziennik Ustaw Nr 153 - 9873 - Poz. 1270
uczestniczyć w składzie orzekającym z powodu prze-
szkód prawnych.
Rozdział 5
Wyłączenie sędziego
Art. 18. § 1. Sędzia jest wyłączony z mocy samej
ustawy w sprawach:
1) w których jest stroną lub pozostaje z jedną z nich
w takim stosunku prawnym, że wynik sprawy od-
działuje na jego prawa lub obowiązki;
2) swojego małżonka, krewnych lub powinowatych
w linii prostej, krewnych bocznych do czwartego
stopnia i powinowatych bocznych do drugiego
stopnia;
3) osób związanych z nim z tytułu przysposobienia,
opieki lub kurateli;
4) w których był lub jest jeszcze pełnomocnikiem jed-
nej ze stron;
5) w których świadczył usługi prawne na rzecz jednej
ze stron lub jakiekolwiek inne usługi związane ze
sprawą;
6) w których brał udział w wydaniu zaskarżonego
orzeczenia, jak też w sprawach o ważność aktu
prawnego z jego udziałem sporządzonego lub
przez niego rozpoznanego oraz w sprawach, w któ-
rych występował jako prokurator;
7) w których brał udział w rozstrzyganiu sprawy w or-
ganach administracji publicznej.
§ 2. Powody wyłączenia trwają także po ustaniu
uzasadniającego je małżeństwa, przysposobienia,
opieki lub kurateli.
§ 3. Sędzia, który brał udział w wydaniu orzeczenia
objętego skargą o wznowienie postępowania, nie mo-
że orzekać co do tej skargi.
Art. 19. Niezależnie od przyczyn wymienionych
w art. 18, sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na
wniosek strony, jeżeli między nim a jedną ze stron lub
jej przedstawicielem zachodzi stosunek osobisty tego
rodzaju, że mógłby wywołać wątpliwości co do bez-
stronności sędziego.
Art. 20. § 1. Wniosek o wyłączenie sędziego strona
zgłasza na piśmie lub ustnie do protokołu posiedzenia
w sądzie, w którym sprawa się toczy, uprawdopodab-
niając przyczyny wyłączenia.
§ 2. Strona, która przystąpiła do rozprawy, powin-
na uprawdopodobnić ponadto, że przyczyna wyłącze-
nia dopiero później powstała lub stała się jej znana.
§ 3. Do czasu rozstrzygnięcia sprawy o wyłączenie
sędzia może spełniać tylko czynności niecierpiące
zwłoki.
Art. 21. Sędzia powinien zawiadomić sąd o zacho-
dzącej podstawie swojego wyłączenia i wstrzymać się
od udziału w sprawie.
Art. 22. § 1. O wyłączeniu sędziego rozstrzyga sąd
administracyjny, w którym sprawa się toczy.
§ 2. Postanowienie wydaje sąd w składzie trzech sę-
dziów, na posiedzeniu niejawnym, po złożeniu wyja-
śnienia przez sędziego, którego wniosek dotyczy.
§ 3. W razie gdy sąd administracyjny, o którym mo-
wa w § 1, nie może podjąć postanowienia z powodu
braku dostatecznej liczby sędziów, Naczelny Sąd Admi-
nistracyjny wyznacza inny sąd do rozpoznania wnio-
sku.
Art. 23. W przypadku zgłoszenia w złej wierze wnio-
sku o wyłączenie sędziego sąd administracyjny, odda-
lając wniosek, może skazać zgłaszającego wniosek na
grzywnę do wysokości przeciętnego wynagrodzenia
miesięcznego w gospodarce narodowej w roku po-
przednim ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzę-
du Statystycznego na podstawie odrębnych przepi-
sów.
Art. 24. Przepisy niniejszego rozdziału stosuje się
odpowiednio do wyłączenia protokolanta, referenda-
rza sądowego, asesora sądowego oraz prokuratora.
DZIAŁ II
Strony
Rozdział 1
Zdolność sądowa i procesowa
Art. 25. § 1. Osoba fizyczna i osoba prawna ma
zdolność występowania przed sądem administracyj-
nym jako strona (zdolność sądowa).
§ 2. Zdolność sądową mają także państwowe i sa-
morządowe jednostki organizacyjne nieposiadające
osobowości prawnej oraz organizacje społeczne nie-
posiadające osobowości prawnej.
§ 3. Zdolność sądową mają także inne jednostki or-
ganizacyjne nieposiadające osobowości prawnej, jeże-
li przepisy prawa dopuszczają możliwość nałożenia na
te jednostki obowiązków lub przyznania uprawnień lub
skierowania do nich nakazów i zakazów, a także stwier-
dzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wyni-
kających z przepisów prawa.
§ 4. Zdolność sądową mają ponadto organizacje
społeczne, choćby nie posiadały osobowości prawnej,
w zakresie ich statutowej działalności w sprawach do-
tyczących interesów prawnych innych osób.
Art. 26. § 1. Zdolność do czynności w postępowa-
niu w sprawach sądowoadministracyjnych (zdolność
procesową) mają osoby fizyczne posiadające pełną
zdolność do czynności prawnych, osoby prawne oraz
organizacje społeczne i jednostki organizacyjne, o któ-
rych mowa w art. 25.
§ 2. Osoba fizyczna ograniczona w zdolności do
czynności prawnych ma zdolność do czynności
w postępowaniu w sprawach wynikających z czyn-
Dziennik Ustaw Nr 153 - 9874 - Poz. 1270
ności prawnych, których może dokonywać samo-
dzielnie.
Art. 27. Osoba fizyczna niemająca zdolności do
czynności w postępowaniu może je podejmować tylko
przez swojego przedstawiciela ustawowego.
Art. 28. § 1. Osoby prawne oraz jednostki organiza-
cyjne mające zdolność sądową dokonują czynności
w postępowaniu przez organy albo osoby uprawnione
do działania w ich imieniu.
§ 2. Za Skarb Państwa podejmuje czynności w po-
stępowaniu organ jednostki organizacyjnej, z której
działalnością wiąże się postępowanie, lub organ jed-
nostki nadrzędnej.
Art. 29. Przedstawiciel ustawowy lub organ albo
osoby, o których mowa w art. 28, mają obowiązek wy-
kazać swoje umocowanie dokumentem przy pierwszej
czynności w postępowaniu.
Art. 30. Dla strony niemającej zdolności proceso-
wej, która nie ma przedstawiciela ustawowego, jak
również dla strony niemającej organu powołanego do
jej reprezentowania, sąd na wniosek strony przeciwnej
ustanowi kuratora, jeżeli strona ta podejmuje przeciw-
ko drugiej stronie czynność niecierpiącą zwłoki. Posta-
nowienie sądu może zapaść na posiedzeniu niejaw-
nym.
Art. 31. § 1. Jeżeli braki w zakresie zdolności są-
dowej lub procesowej albo w składzie właściwych or-
ganów dają się uzupełnić, sąd wyznaczy odpowiedni
termin. W przypadkach, w których ustanowienie
przedstawiciela ustawowego powinno nastąpić
z urzędu, sąd zwraca się do właściwego sądu opie-
kuńczego.
§ 2. Sąd może dopuścić tymczasowo do czynności
stronę niemającą zdolności sądowej lub procesowej
albo osobę niemającą należytego ustawowego umo-
cowania, z zastrzeżeniem, że przed upływem wyzna-
czonego terminu braki będą uzupełnione, a czynności
zatwierdzone przez powołaną do tego osobę.
§ 3. Jeżeli braków powyższych nie można uzupeł-
nić albo nie zostały one w wyznaczonym terminie uzu-
pełnione, sąd zniesie postępowanie, w zakresie w ja-
kim jest ono dotknięte brakami, i w miarę potrzeby wy-
da odpowiednie postanowienie.
Rozdział 2
Strony i uczestnicy postępowania
Art. 32. W postępowaniu w sprawie sądowoadmi-
nistracyjnej stronami są skarżący oraz organ, którego
działanie lub bezczynność jest przedmiotem skargi.
Art. 33. § 1. Osoba, która brała udział w postępowa-
niu administracyjnym, a nie wniosła skargi, jeżeli wy-
nik postępowania sądowego dotyczy jej interesu praw-
nego, jest uczestnikiem tego postępowania na pra-
wach strony.
§ 2. Udział w charakterze uczestnika może zgłosić
również osoba, która nie brała udziału w postępowa-
niu administracyjnym, jeżeli wynik tego postępowania
dotyczy jej interesu prawnego, a także organizacja spo-
łeczna, o której mowa w art. 25 § 4, w sprawach innych
osób, jeżeli sprawa dotyczy zakresu jej statutowej dzia-
łalności. Na postanowienie o odmowie dopuszczenia
do udziału w sprawie przysługuje zażalenie.
Rozdział 3
Pełnomocnicy
Art. 34. Strony i ich organy lub przedstawiciele
ustawowi mogą działać przed sądem osobiście lub
przez pełnomocników.
Art. 35. § 1. Pełnomocnikiem strony może być ad-
wokat lub radca prawny, a ponadto inny skarżący lub
uczestnik postępowania, jak również rodzice, małżo-
nek, rodzeństwo lub zstępni strony oraz osoby pozo-
stające ze stroną w stosunku przysposobienia, a tak-
że inne osoby, jeżeli przewidują to przepisy szczegól-
ne.
§ 2. Pełnomocnikiem osoby prawnej lub przedsię-
biorcy, w tym nieposiadającego osobowości prawnej,
może być również pracownik tej jednostki albo jej or-
ganu nadrzędnego. Dotyczy to również państwowych
i samorządowych jednostek organizacyjnych nieposia-
dających osobowości prawnej.
§ 3. Osoba prawna lub zarząd spółki partnerskiej
świadczący na podstawie odrębnych przepisów po-
moc prawną przedsiębiorcy, osobie prawnej lub innej
jednostce organizacyjnej, mogą udzielić pełnomocnic-
twa procesowego - w imieniu podmiotu, któremu
świadczą pomoc prawną - adwokatowi lub radcy
prawnemu, jeżeli zostały do tego upoważnione przez
ten podmiot.
Art. 36. Pełnomocnictwo może być:
1) ogólne - do prowadzenia spraw przed sądami ad-
ministracyjnymi;
2) do prowadzenia poszczególnych spraw;
3) do niektórych tylko czynności w postępowaniu.
Art. 37. § 1. Pełnomocnik obowiązany jest przy
pierwszej czynności procesowej dołączyć do akt spra-
wy pełnomocnictwo z podpisem mocodawcy lub wie-
rzytelny odpis pełnomocnictwa. Adwokat, radca praw-
ny, doradca podatkowy i rzecznik patentowy mogą sa-
mi uwierzytelnić odpis udzielonego im pełnomocnic-
twa. Sąd może w razie wątpliwości zażądać urzędowe-
go poświadczenia podpisu strony.
§ 2. W toku sprawy pełnomocnictwo może być
udzielone ustnie na posiedzeniu sądu przez oświadcze-
nie złożone przez stronę i wciągnięte do protokołu.
Dziennik Ustaw Nr 153 - 9875 - Poz. 1270
§ 3. Pełnomocnictwo udzielone przez osobę fizycz-
ną, która nie jest przedsiębiorcą, składane przez radcę
prawnego, powinno zawierać oświadczenie pełno-
mocnika w przedmiocie pozostawania w stosunku pra-
cy. W przypadku udzielenia pełnomocnictwa w sposób
określony w § 2, oświadczenie radcy prawnego złożo-
ne wobec sądu wpisuje się do protokołu.
Art. 38. Za stronę, która nie może się podpisać,
podpisuje pełnomocnictwo osoba przez nią upoważ-
niona, z wymienieniem przyczyny, dla której strona sa-
ma się nie podpisała.
Art. 39. Pełnomocnictwo ogólne lub do prowadze-
nia poszczególnych spraw obejmuje z samego prawa
umocowanie do:
1) wszystkich łączących się ze sprawą czynności w po-
stępowaniu, nie wyłączając skargi o wznowienie
postępowania i postępowania wywołanego jej
wniesieniem;
2) udzielenia dalszego pełnomocnictwa na zasadach
określonych w odrębnych przepisach;
3) cofnięcia skargi w całości lub w części, jeżeli czyn-
ności te nie zostały wyłączone w danym pełnomoc-
nictwie;
4) odbioru kosztów postępowania.
Art. 40. Zakres, czas trwania i skutki umocowania
szerszego niż pełnomocnictwo, o którym mowa
w art. 36, ocenia się według treści pełnomocnictwa
oraz przepisów prawa cywilnego.
Art. 41. Mocodawca stawający jednocześnie z peł-
nomocnikiem może niezwłocznie prostować lub odwo-
ływać oświadczenia pełnomocnika.
Art. 42. § 1. Wypowiedzenie pełnomocnictwa przez
mocodawcę odnosi skutek prawny w stosunku do są-
du od dnia zawiadomienia go o tym, w stosunku zaś do
strony przeciwnej i innych uczestników - od dnia do-
ręczenia im tego zawiadomienia przez sąd.
§ 2. Adwokat lub radca prawny, który wypowiedział
pełnomocnictwo, obowiązany jest działać za stronę
jeszcze przez dwa tygodnie, chyba że mocodawca
zwolni go od tego obowiązku. Każdy inny pełnomocnik
powinien, mimo wypowiedzenia, działać za mocodaw-
cę przez ten sam czas, jeżeli jest to konieczne do uchro-
nienia mocodawcy od niekorzystnych skutków praw-
nych.
Art. 43. W razie śmierci strony albo utraty przez nią
zdolności sądowej pełnomocnictwo wygasa. Jednakże
pełnomocnik procesowy działa aż do czasu zawiesze-
nia postępowania.
Art. 44. § 1. Sąd może dopuścić tymczasowo do
podjęcia naglącej czynności osobę niemogącą przed-
stawić pełnomocnictwa.
§ 2. Sąd wyznaczy równocześnie termin, w ciągu
którego osoba działająca bez pełnomocnictwa po-
winna je złożyć albo przedstawić zatwierdzenie swo-
jej czynności przez stronę. Jeżeli termin upłynął bez-
skutecznie, sąd pominie czynności procesowe tej
osoby.
DZIAŁ III
Postępowanie przed wojewódzkim sądem
administracyjnym
Rozdział 1
Pisma w postępowaniu sądowym
Art. 45. Pismo w postępowaniu sądowym (pismo
strony) obejmuje wnioski i oświadczenia stron.
Art. 46. § 1. Każde pismo strony powinno zawierać:
1) oznaczenie sądu, do którego jest skierowane, imię
i nazwisko lub nazwę stron, ich przedstawicieli
ustawowych i pełnomocników;
2) oznaczenie rodzaju pisma;
3) osnowę wniosku lub oświadczenia;
4) podpis strony albo jej przedstawiciela ustawowego
lub pełnomocnika;
5) wymienienie załączników.
§ 2. Gdy pismo strony jest pierwszym pismem
w sprawie, powinno ponadto zawierać oznaczenie
miejsca zamieszkania, a w razie jego braku - adresu
do doręczeń, lub siedziby stron, ich przedstawicieli
ustawowych i pełnomocników oraz przedmiotu spra-
wy, pisma zaś dalsze - sygnaturę akt.
§ 3. Do pisma należy dołączyć pełnomocnictwo, je-
żeli pismo wnosi pełnomocnik, który przedtem nie zło-
żył pełnomocnictwa.
§ 4. Za stronę, która nie może się podpisać, podpi-
suje pismo osoba przez nią upoważniona, z wymienie-
niem przyczyny, dla której strona sama się nie podpi-
sała.
Art. 47. § 1. Do pisma strony należy dołączyć jego
odpisy i odpisy załączników dla doręczenia ich stro-
nom, a ponadto, jeżeli w sądzie nie złożono załączni-
ków w oryginale, po jednym odpisie każdego załączni-
ka do akt sądowych.
§ 2. Odpisami w rozumieniu § 1 mogą być także
uwierzytelnione fotokopie bądź uwierzytelnione wy-
druki poczty elektronicznej.
Art. 48. Strona powołująca się w piśmie na doku-
ment obowiązana jest na żądanie sądu złożyć oryginał
dokumentu w sądzie jeszcze przed rozprawą.
Art. 49. § 1. Jeżeli pismo strony nie może otrzymać
prawidłowego biegu wskutek niezachowania warun-
ków formalnych, przewodniczący wzywa stronę o jego
uzupełnienie lub poprawienie w terminie siedmiu dni
pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania,
chyba że ustawa stanowi inaczej.
§ 2. Jeżeli strona nie uzupełniła lub nie poprawiła
pisma w terminie, przewodniczący zarządza pozosta-
Dziennik Ustaw Nr 153 - 9876 - Poz. 1270
wienie pisma bez rozpoznania. Na zarządzenie przysłu-
guje zażalenie.
§ 3. Pismo poprawione lub uzupełnione w terminie
wywołuje skutki od dnia jego wniesienia.
Rozdział 2
Skarga
Art. 50. § 1. Uprawnionym do wniesienia skargi jest
każdy, kto ma w tym interes prawny, prokurator, Rzecz-
nik Praw Obywatelskich oraz organizacja społeczna
w zakresie jej statutowej działalności, w sprawach do-
tyczących interesów prawnych innych osób, jeżeli bra-
ła udział w postępowaniu administracyjnym.
§ 2. Uprawnionym do wniesienia skargi jest rów-
nież inny podmiot, któremu ustawy przyznają prawo
do wniesienia skargi.
Art. 51. Kilku uprawnionych do wniesienia skargi
może w jednej sprawie występować w roli skarżących,
jeżeli ich skargi dotyczą tej samej decyzji, postanowie-
nia, innego aktu lub czynności albo bezczynności orga-
nu.
Art. 52. § 1. Skargę można wnieść po wyczerpaniu
środków zaskarżenia, jeżeli służyły one skarżącemu
w postępowaniu przed organem właściwym w spra-
wie, chyba że skargę wnosi prokurator lub Rzecznik
Praw Obywatelskich.
§ 2. Przez wyczerpanie środków zaskarżenia należy
rozumieć sytuację, w której stronie nie przysługuje ża-
den środek zaskarżenia, taki jak zażalenie, odwołanie
lub wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, przewi-
dziany w ustawie.
§ 3. Jeżeli ustawa nie przewiduje środków zaskar-
żenia w sprawie będącej przedmiotem skargi, skargę
na akty lub czynności, o których mowa w art. 3 § 2
pkt 4, można wnieść po uprzednim wezwaniu na pi-
śmie właściwego organu - w terminie czternastu dni
od dnia, w którym skarżący dowiedział się lub mógł się
dowiedzieć o wydaniu aktu lub podjęciu innej czynno-
ści - do usunięcia naruszenia prawa.
§ 4. W przypadku innych aktów, jeżeli ustawa nie
przewiduje środków zaskarżenia w sprawie będącej
przedmiotem skargi i nie stanowi inaczej, należy rów-
nież przed wniesieniem skargi do sądu wezwać na pi-
śmie właściwy organ do usunięcia naruszenia prawa.
Termin, o którym mowa w § 3, nie ma zastosowania.
Art. 53. § 1. Skargę wnosi się w terminie trzydzie-
stu dni od dnia doręczenia skarżącemu rozstrzygnięcia
w sprawie.
§ 2. W przypadkach, o których mowa w art. 52 § 3
i 4, skargę wnosi się w terminie trzydziestu dni od dnia
doręczenia odpowiedzi organu na wezwanie do usu-
nięcia naruszenia prawa, a jeżeli organ nie udzielił od-
powiedzi na wezwanie, w terminie sześćdziesięciu dni
od dnia wniesienia wezwania o usunięcie naruszenia
prawa.
§ 3. Prokurator lub Rzecznik Praw Obywatelskich
mogą wnieść skargę w terminie sześciu miesięcy od
dnia doręczenia stronie rozstrzygnięcia w sprawie in-
dywidualnej, a w pozostałych przypadkach w terminie
sześciu miesięcy od dnia wejścia w życie aktu lub pod-
jęcia innej czynności uzasadniającej wniesienie skargi.
Termin ten nie ma zastosowania do wnoszenia skarg
na akty prawa miejscowego organów jednostek samo-
rządu terytorialnego i terenowych organów admini-
stracji rządowej.
Art. 54. § 1. Skargę do sądu administracyjnego
wnosi się za pośrednictwem organu, którego działanie
lub bezczynność są przedmiotem skargi.
§ 2. Organ, o którym mowa w § 1, przekazuje skar-
gę sądowi wraz z aktami sprawy i odpowiedzią na skar-
gę w terminie trzydziestu dni od dnia jej wniesienia.
§ 3. Organ, którego działanie lub bezczynność za-
skarżono, może w zakresie swojej właściwości
uwzględnić skargę w całości do dnia rozpoczęcia roz-
prawy.
Art. 55. § 1. W razie niezastosowania się do obowiąz-
ków, o których mowa w art. 54 § 2, sąd na wniosek skar-
żącego może orzec o wymierzeniu organowi grzywny
w wysokości określonej w art. 154 § 6. Postanowienie
może być wydane na posiedzeniu niejawnym.
§ 2. Jeżeli organ nie przekazał sądowi skargi mimo
wymierzenia grzywny, sąd może na żądanie skarżące-
go rozpoznać sprawę na podstawie nadesłanego odpi-
su skargi, gdy stan faktyczny i prawny przedstawiony
w skardze nie budzi uzasadnionych wątpliwości.
§ 3. O rażących przypadkach naruszenia obowiąz-
ków, o których mowa w § 2 lub w art. 54 § 2, skład orze-
kający lub prezes sądu zawiadamia organy właściwe
do rozpatrywania petycji, skarg i wniosków.
Art. 56. W razie wniesienia skargi do sądu po
wszczęciu postępowania administracyjnego w celu
zmiany, uchylenia, stwierdzenia nieważności aktu lub
wznowienia postępowania, postępowanie sądowe
podlega zawieszeniu.
Art. 57. § 1. Skarga powinna czynić zadość wyma-
ganiom pisma w postępowaniu sądowym, a ponadto
zawierać:
1) wskazanie zaskarżonej decyzji, postanowienia, in-
nego aktu lub czynności;
2) oznaczenie organu, którego działania lub bezczyn-
ności skarga dotyczy;
3) określenie naruszenia prawa lub interesu prawne-
go.
§ 2. W przypadku, o którym mowa w art. 51, skargi
mogą być wniesione w jednym piśmie.
§ 3. Jeżeli w jednym piśmie zaskarżono więcej niż
jeden akt lub czynność albo bezczynność, przewodni-
czący zarządza rozdzielenie tych skarg.
Dziennik Ustaw Nr 153 - 9877 - Poz. 1270
Art. 58. § 1. Sąd odrzuca skargę:
1) jeżeli sprawa nie należy do właściwości sądu admi-
nistracyjnego;
2) wniesioną po upływie terminu do jej wniesienia;
3) gdy nie uzupełniono w wyznaczonym terminie bra-
ków formalnych skargi;
4) jeżeli sprawa objęta skargą pomiędzy tymi samymi
stronami jest w toku lub została już prawomocnie
osądzona;
5) jeżeli jedna ze stron nie ma zdolności sądowej albo
jeżeli skarżący nie ma zdolności procesowej, a nie
działa za niego przedstawiciel ustawowy albo jeże-
li w składzie organów jednostki organizacyjnej bę-
dącej stroną skarżącą zachodzą braki uniemożli-
wiające jej działanie;
6) jeżeli z innych przyczyn wniesienie skargi jest nie-
dopuszczalne.
§ 2. Z powodu braku zdolności sądowej jednej ze
stron albo zdolności procesowej skarżącego i niedzia-
łania przedstawiciela ustawowego lub braku w skła-
dzie organów jednostki organizacyjnej będącej skarżą-
cym, uniemożliwiającego jego działanie, sąd odrzuci
skargę dopiero wówczas, gdy brak nie zostanie uzupeł-
niony.
§ 3. Sąd odrzuca skargę postanowieniem. Odrzuce-
nie skargi może nastąpić na posiedzeniu niejawnym.
§ 4. Sąd nie może odrzucić skargi z powodu, o któ-
rym mowa w § 1 pkt 1, jeżeli w tej sprawie sąd po-
wszechny uznał się za niewłaściwy.
Art. 59. § 1. Jeżeli do rozpoznania sprawy właściwy
jest inny sąd administracyjny, sąd, który stwierdzi swą
niewłaściwość, przekaże sprawę właściwemu sądowi
administracyjnemu. Postanowienie sądu może zapaść
na posiedzeniu niejawnym.
§ 2. Sąd, któremu sprawa została przekazana, jest
związany postanowieniem o przekazanie sprawy. Nie
dotyczy to przekazania sprawy Naczelnemu Sądowi
Administracyjnemu.
§ 3. Czynności dokonane w sądzie niewłaściwym
pozostają w mocy.
Art. 60. Skarżący może cofnąć skargę. Cofnięcie
skargi wiąże sąd. Jednakże sąd uzna cofnięcie skargi za
niedopuszczalne, jeżeli zmierza ono do obejścia prawa
lub spowodowałoby utrzymanie w mocy aktu lub czyn-
ności dotkniętych wadą nieważności.
Art. 61. § 1. Wniesienie skargi nie wstrzymuje wy-
konania aktu lub czynności.
§ 2. W razie wniesienia skargi:
1) na decyzję lub postanowienie - organ, który wy-
dał decyzję lub postanowienie, może wstrzymać,
z urzędu lub na wniosek skarżącego, ich wykonanie
w całości lub w części, chyba że zachodzą przesłan-
ki, od których w postępowaniu administracyjnym
uzależnione jest nadanie decyzji lub postanowie-
niu rygoru natychmiastowej wykonalności albo,
gdy ustawa szczególna wyłącza wstrzymanie ich
wykonania;
2) na inne akty lub czynności z zakresu administracji
publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków
wynikających z przepisów prawa - właściwy or-
gan może, z urzędu lub na wniosek skarżącego,
wstrzymać wykonanie aktu lub czynności w całości
lub w części;
3) na uchwały organów jednostek samorządu teryto-
rialnego i ich związków oraz na akty terenowych or-
ganów administracji rządowej - właściwy organ
może, z urzędu lub na wniosek skarżącego, wstrzy-
mać wykonanie uchwały lub aktu w całości lub
w części, z wyjątkiem przepisów prawa miejscowe-
go, które weszły w życie.
§ 3. Po przekazaniu sądowi skargi sąd może na
wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzy-
maniu wykonania w całości lub w części aktu lub czyn-
ności, o których mowa w § 1, jeżeli zachodzi niebezpie-
czeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodo-
wania trudnych do odwrócenia skutków, z wyjątkiem
przepisów prawa miejscowego, które weszły w życie,
chyba że ustawa szczególna wyłącza wstrzymanie ich
wykonania. Odmowa wstrzymania wykonania aktu lub
czynności przez organ nie pozbawia skarżącego złoże-
nia wniosku do sądu. Dotyczy to także aktów wydanych
lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowa-
dzonych w granicach tej samej sprawy.
§ 4. Postanowienia w sprawie wstrzymania aktu lub
czynności wydane, na podstawie § 2 i 3, sąd może
zmienić lub uchylić w każdym czasie w razie zmiany
okoliczności.
§ 5. Postanowienia, o których mowa w § 3 i 4, sąd
może wydać na posiedzeniu niejawnym.
§ 6. Wstrzymanie wykonania aktu lub czynności
upada w razie wydania przez sąd orzeczenia kończące-
go postępowanie w pierwszej instancji.
Art. 62. Przewodniczący wydziału lub wyznaczony
sędzia:
1) zarządza skompletowanie akt niezbędnych do roz-
poznania sprawy, a w razie potrzeby także innych
dowodów;
2) wskazuje skład sędziowski orzekający w sprawie,
wyznaczony w sposób, o którym mowa w art. 17;
3) wyznacza termin posiedzenia niejawnego lub roz-
prawy, w którym sprawa ma być rozpoznana.
Rozdział 3
Wniosek o wszczęcie postępowania
Art. 63. Jeżeli ustawy tak stanowią, postępowanie
sądowe wszczyna się na wniosek.
Art. 64. § 1. Wniosek składa się bezpośrednio do są-
du.
Dziennik Ustaw Nr 153 - 9878 - Poz. 1270
§ 2. Wniosek powinien czynić zadość wymaganiom
pisma w postępowaniu sądowym, a ponadto zawierać
określenie żądania, jego podstawy i uzasadnienie oraz
oznaczenie stron i organów, a także spełniać inne wy-
magania określone w przepisach szczególnych.
§ 3. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy
o skardze, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej.
Rozdział 4
Doręczenia
Art. 65. § 1. Sąd dokonuje doręczeń przez pocztę,
przez swoich pracowników lub przez inne upoważnio-
ne przez sąd osoby lub organy.
§ 2. Do doręczania pism w postępowaniu sądowym
przez pocztę stosuje się tryb doręczania pism sądo-
wych w postępowaniu cywilnym.
§ 3. Pismo może być także doręczone za pośrednic-
twem telefaksu lub poczty elektronicznej. W takim wy-
padku dowodem doręczenia jest potwierdzenie trans-
misji danych.
Art. 66. § 1. W toku sprawy adwokaci i radcy praw-
ni mogą doręczać sobie nawzajem pisma bezpośred-
nio za potwierdzeniem odbioru i oznaczeniem daty.
§ 2. Doręczenie adresatowi może nastąpić także
przez wręczenie mu pisma bezpośrednio w sekretaria-
cie sądu.
Art. 67. § 1. Jeżeli stroną jest osoba fizyczna, dorę-
czenia dokonuje się jej osobiście, a gdy nie ma ona
zdolności procesowej - jej przedstawicielowi ustawo-
wemu.
§ 2. Pisma w postępowaniu sądowym lub orzecze-
nia dla osoby prawnej, jak również dla jednostki orga-
nizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, dorę-
cza się organowi uprawnionemu do reprezentowania
ich przed sądem lub do rąk pracownika upoważnione-
go do odbioru pism.
§ 3. Pisma w postępowaniu sądowym dla przedsię-
biorców i wspólników spółek handlowych, wpisanych
do rejestru sądowego na podstawie odrębnych przepi-
sów, doręcza się na adres podany w rejestrze, chyba że
strona wskazała inny adres dla doręczeń.
§ 4. W razie niemożności doręczenia w sposób
określony w § 3, stosuje się odpowiednio art. 70 § 2.
§ 5. Jeżeli ustanowiono pełnomocnika lub osobę
upoważnioną do odbioru pism w postępowaniu sądo-
wym, doręczenia należy dokonać tym osobom.
Art. 68. § 1. W dni ustawowo wolne od pracy oraz
w porze nocnej, doręczeń można dokonywać tylko
w wyjątkowych przypadkach, za uprzednim zarządze-
niem prezesa sądu.
§ 2. Za porę nocną uważa się czas od godziny dwu-
dziestej pierwszej do godziny siódmej.
Art. 69. Doręczenia dokonuje się w mieszkaniu,
w miejscu pracy lub tam, gdzie się adresata zastanie.
Art. 70. § 1. Strony i ich przedstawiciele mają obo-
wiązek zawiadamiać sąd o każdej zmianie swojego za-
mieszkania, adresu do doręczeń lub siedziby.
§ 2. W razie zaniedbania tego obowiązku pismo po-
zostawia się w aktach sprawy ze skutkiem doręczenia,
chyba że nowy adres jest sądowi znany. O powyższym
obowiązku i skutkach jego niedopełnienia sąd powi-
nien pouczyć stronę przy pierwszym doręczeniu.
§ 3. Przepisu § 2 nie stosuje się do doręczenia skar-
gi o wznowienie postępowania.
Art. 71. § 1. Doręczenia żołnierzom zasadniczej
służby wojskowej dokonuje się za pośrednictwem do-
wódcy jednostki wojskowej, w której żołnierz pełni
służbę.
§ 2. Doręczenia osobom pozbawionym wolności
dokonuje się za pośrednictwem administracji odpo-
wiedniego zakładu.
Art. 72. Jeżeli doręczający nie zastanie adresata
w mieszkaniu, może doręczyć pismo dorosłemu do-
mownikowi, a gdyby go nie było - administracji do-
mu lub dozorcy, jeżeli osoby te nie mają sprzecznych
interesów w sprawie i podjęły się oddania mu pi-
sma.
Art. 73. W razie niemożności doręczenia pisma
w sposób przewidziany w artykułach poprzedzających,
pismo składa się na okres siedmiu dni w placówce
pocztowej lub w urzędzie gminy, a zawiadomienie
o tym umieszcza w skrzynce na korespondencję, a gdy
to nie jest możliwe, na drzwiach mieszkania adresata
lub w miejscu wskazanym jako adres do doręczeń, na
drzwiach biura lub innego pomieszczenia, w którym
adresat wykonuje swoje czynności zawodowe. W tym
przypadku doręczenie uważa się za dokonane z upły-
wem ostatniego dnia tego okresu.
Art. 74. § 1. Jeżeli adresat odmawia przyjęcia pi-
sma, zwraca się je sądowi z adnotacją o odmowie jego
przyjęcia i datą odmowy. Pismo wraz z adnotacją dołą-
cza się do akt sprawy.
§ 2. W przypadku, o którym mowa w § 1, uznaje się,
że pismo doręczone zostało w dniu odmowy jego przy-
jęcia przez adresata.
Art. 75. Pisma w postępowaniu sądowym i orzecze-
nia doręcza się w odpisach.
Art. 76. § 1. Pełnomocnikowi kilku osób doręcza się
jeden egzemplarz pisma i załączników.
§ 2. Uprawnionemu przez kilku uczestników postę-
powania do odbioru pism w postępowaniu sądowym
doręcza się po jednym egzemplarzu dla każdego
uczestnika.
§ 3. Jeżeli jest kilku pełnomocników jednej strony,
sąd doręcza pismo tylko jednemu z nich.
Dziennik Ustaw Nr 153 - 9879 - Poz. 1270
Art. 77. § 1. Odbierający pismo potwierdza odbiór
i jego datę własnoręcznym podpisem. Jeżeli tego nie
może lub nie chce uczynić, doręczający sam oznacza
datę doręczenia oraz przyczyny braku podpisu.
§ 2. Doręczający stwierdza na potwierdzeniu odbio-
ru sposób doręczenia, a na doręczonym piśmie zazna-
cza dzień doręczenia i opatruje to stwierdzenie swoim
podpisem.
Art. 78. Jeżeli stronie, której miejsce pobytu nie jest
znane, ma być doręczona skarga lub inne pismo w po-
stępowaniu sądowym albo orzeczenie wywołujące po-
trzebę podjęcia obrony jej praw, doręczenie może do
chwili zgłoszenia się strony albo jej przedstawiciela lub
pełnomocnika nastąpić tylko do rąk kuratora ustano-
wionego na wniosek osoby zainteresowanej przez sąd
orzekający.
Art. 79. § 1. Sąd ustanowi kuratora, jeżeli wniosko-
dawca uprawdopodobni, że miejsce pobytu strony nie
jest znane.
§ 2. O ustanowieniu kuratora przewodniczący ogło-
si publicznie w budynku sądowym i urzędzie właściwej
gminy, w sprawach zaś większej wagi, gdy uzna to za
potrzebne, także w prasie.
§ 3. Z chwilą doręczenia pisma kuratorowi doręcze-
nie staje się skuteczne. Sąd może jednak uzależnić sku-
teczność doręczenia od upływu oznaczonego terminu
od dnia wywieszenia obwieszczenia w budynku sądo-
wym.
Art. 80. Przepisy o doręczeniu stronie, której miej-
sce pobytu nie jest znane, i ustanowieniu dla niej kura-
tora stosuje się również do jednostek organizacyjnych,
które nie mają organów albo których organy są niezna-
ne z siedziby.
Art. 81. Gdy okaże się, że żądanie ustanowienia ku-
ratora lub wywieszenia pisma nie było uzasadnione,
sąd zarządzi doręczenie pisma w sposób właściwy,
a w miarę potrzeby zniesie na wniosek strony zaintere-
sowanej postępowanie przeprowadzone z udziałem
kuratora lub po wywieszeniu pisma w budynku sądo-
wym.
Rozdział 5
Terminy
Art. 82. Bieg terminu wyznaczonego przez sąd lub
przewodniczącego (termin sądowy) rozpoczyna się od
ogłoszenia w tym przedmiocie postanowienia lub za-
rządzenia, a gdy ustawa przewiduje doręczenie z urzę-
du - od jego doręczenia.
Art. 83. § 1. Terminy oblicza się według przepisów
prawa cywilnego, z zastrzeżeniem § 2.
§ 2. Jeżeli ostatni dzień terminu przypada na sobo-
tę lub dzień ustawowo wolny od pracy, za ostatni dzień
terminu uważa się następny dzień po dniu lub dniach
wolnych od pracy.
§ 3. Oddanie pisma w polskim urzędzie pocztowym
lub w polskim urzędzie konsularnym jest równoznacz-
ne z wniesieniem go do sądu.
§ 4. To samo dotyczy złożenia pisma przez żołnierza
w dowództwie jednostki wojskowej albo przez osobę
pozbawioną wolności w administracji zakładu karnego
oraz przez członka załogi polskiego statku morskiego
u kapitana statku.
Art. 84. Przewodniczący może z ważnej przyczyny
przedłużyć termin sądowy z urzędu lub na wniosek
strony zgłoszony przed upływem terminu, a także skró-
cić termin sądowy na wniosek strony.
Rozdział 6
Uchybienie i przywrócenie terminu
Art. 85. Czynność w postępowaniu sądowym pod-
jęta przez stronę po upływie terminu jest bezskuteczna.
Art. 86. § 1. Jeżeli strona nie dokonała w terminie
czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy,
sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu.
Postanowienie o przywróceniu terminu albo odmowie
jego przywrócenia może być wydane na posiedzeniu
niejawnym.
§ 2. Przywrócenie terminu nie jest dopuszczalne, je-
żeli uchybienie terminu nie powoduje dla strony ujem-
nych skutków w zakresie postępowania sądowego.
§ 3. Na postanowienie o przywróceniu terminu
albo o odmowie jego przywrócenia przysługuje zażale-
nie.
Art. 87. § 1. Pismo z wnioskiem o przywrócenie ter-
minu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być
dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przy-
czyny uchybienia terminu.
§ 2. W piśmie tym należy uprawdopodobnić oko-
liczności wskazujące na brak winy w uchybieniu termi-
nu.
§ 3. Wniosek o przywrócenie terminu do wniesie-
nia skargi wnosi się za pośrednictwem organu, któ-
rego działanie lub bezczynność są przedmiotem
skargi.
§ 4. Równocześnie z wnioskiem strona powinna do-
konać czynności, której nie dokonała w terminie.
§ 5. Po upływie roku od uchybionego terminu, jego
przywrócenie jest dopuszczalne tylko w przypadkach
wyjątkowych.
Art. 88. Spóźniony lub z mocy ustawy niedopusz-
czalny wniosek o przywrócenie terminu sąd odrzuci na
posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie przysługu-
je zażalenie.
Art. 89. Zgłoszenie wniosku o przywrócenie termi-
nu nie wstrzymuje postępowania w sprawie ani wyko-
nania orzeczenia. Sąd może jednak, stosownie do oko-
liczności, wstrzymać postępowanie lub wykonanie
Dziennik Ustaw Nr 153 - 9880 - Poz. 1270
orzeczenia. Postanowienie może być wydane na posie-
dzeniu niejawnym. W razie uwzględnienia wniosku sąd
może natychmiast przystąpić do rozpoznania sprawy.
Rozdział 7
Posiedzenia sądowe
Art. 90. § 1. Jeżeli przepis szczególny nie stanowi
inaczej, posiedzenia sądowe są jawne, a sąd orzekają-
cy rozpoznaje sprawy na rozprawie.
§ 2. Sąd może skierować sprawę na posiedzenie
jawne i wyznaczyć rozprawę także wówczas, gdy
sprawa podlega rozpoznaniu na posiedzeniu niejaw-
nym.
Art. 91. § 1. Posiedzenia sądowe wyznacza prze-
wodniczący z urzędu, ilekroć wymaga tego stan spra-
wy.
§ 2. O posiedzeniach jawnych zawiadamia się stro-
ny na piśmie lub przez ogłoszenie podczas posiedze-
nia. Stronie nieobecnej na posiedzeniu jawnym należy
zawsze doręczyć zawiadomienie na następne posie-
dzenie. Zawiadomienie powinno być doręczone co naj-
mniej na siedem dni przed posiedzeniem. W przypad-
kach pilnych termin ten może być skrócony do trzech
dni.
§ 3. Sąd może w celu dokładniejszego wyjaśnienia
sprawy zarządzić stawienie się stron lub jednej z nich
osobiście albo przez pełnomocnika.
Art. 92. § 1. Postępowanie przed sądem toczy się
z udziałem prokuratora lub Rzecznika Praw Obywatel-
skich, jeżeli wnieśli skargę albo gdy zgłosili swój udział
w postępowaniu przed sądem.
§ 2. Nieobecność prokuratora lub Rzecznika Praw
Obywatelskich na rozprawie nie wstrzymuje rozpozna-
nia sprawy przez sąd.
Art. 93. W zawiadomieniu o posiedzeniu oznacza
się:
1) imię, nazwisko albo nazwę i siedzibę zawiadamia-
nego oraz adres zawiadamianego;
2) sąd oraz miejsce i czas posiedzenia;
3) skarżącego oraz przedmiot sprawy;
4) cel posiedzenia;
5) skutki niestawiennictwa.
Art. 94. Posiedzenia sądowe odbywają się w bu-
dynku sądowym, a poza tym budynkiem tylko wów-
czas, z zachowaniem wymagań dotyczących bezpie-
czeństwa, gdy czynności sądowe muszą być wykona-
ne w innym miejscu albo gdy odbycie posiedzenia po-
za budynkiem sądowym ułatwia przeprowadzenie
sprawy lub przyczynia się znacznie do zaoszczędzenia
kosztów.
Art. 95. Na posiedzenia jawne wstęp na salę sądo-
wą mają - poza stronami i osobami wezwanymi - tyl-
ko osoby pełnoletnie. Na posiedzenia niejawne mają
wstęp tylko osoby wezwane.
Art. 96. § 1. Sąd z urzędu zarządza odbycie całego
posiedzenia lub części przy drzwiach zamkniętych, je-
żeli publiczne rozpoznanie sprawy zagraża moralności,
bezpieczeństwu państwa lub porządkowi publiczne-
mu, a także gdy mogą być ujawnione okoliczności ob-
jęte tajemnicą państwową lub służbową.
§ 2. Sąd na wniosek strony zarządza odbycie posie-
dzenia przy drzwiach zamkniętych, jeżeli wymaga tego
ochrona życia prywatnego strony lub inny ważny inte-
res prywatny. Postępowanie dotyczące tego wniosku
odbywa się przy drzwiach zamkniętych. Postanowienie
w tym przedmiocie sąd ogłasza publicznie.
Art. 97. § 1. Podczas posiedzenia odbywającego się
przy drzwiach zamkniętych mogą być obecni na sali:
strony, ich przedstawiciele ustawowi i pełnomocnicy,
prokurator oraz osoby zaufania po dwie z każdej stro-
ny.
§ 2. Ogłoszenie orzeczenia kończącego postępowa-
nie w sprawie odbywa się publicznie.
Art. 98. § 1. Przewodniczący otwiera, prowadzi i za-
myka posiedzenia, udziela głosu, zadaje pytania, upo-
ważnia do zadawania pytań i ogłasza orzeczenia.
§ 2. Przewodniczący może odebrać głos, gdy prze-
mawiający go nadużywa, jak również uchylić pytanie,
jeżeli uzna je za niewłaściwe lub zbyteczne.
Art. 99. Sąd nawet na zgodny wniosek stron może
odroczyć posiedzenie tylko z ważnej przyczyny.
Art. 100. § 1. Z przebiegu posiedzenia jawnego pro-
tokolant pod kierunkiem przewodniczącego spisuje
protokół.
§ 2. Z posiedzenia niejawnego sporządza się notat-
kę urzędową, jeżeli nie wydano orzeczenia.
Art. 101. § 1. Protokół powinien zawierać:
1) oznaczenie sądu, miejsca i daty posiedzenia, imio-
na i nazwiska sędziów, protokolanta, prokuratora,
stron, jak również obecnych na posiedzeniu przed-
stawicieli ustawowych i pełnomocników oraz
oznaczenie sprawy i wzmiankę co do jawności;
2) przebieg posiedzenia, w szczególności wnioski
i twierdzenia stron, wymienienie zarządzeń i orze-
czeń wydanych na posiedzeniu oraz stwierdzenie,
czy zostały ogłoszone; jeżeli sporządzenie odręb-
nej sentencji orzeczenia nie jest wymagane, wy-
starcza zamieszczenie w protokole treści samego
rozstrzygnięcia; zamiast podania wniosków i twier-
dzeń można w protokole powołać się na pisma
przygotowawcze;
3) czynności stron mające znaczenie dla rozstrzygnię-
cia sprawy.
§ 2. Protokół podpisują przewodniczący i protoko-
lant.
Art. 102. Przebieg czynności protokołowanych
może być ponadto utrwalony za pomocą aparatury
dźwiękowej, o czym należy przed uruchomieniem
Dziennik Ustaw Nr 153 - 9881 - Poz. 1270
aparatury uprzedzić wszystkie osoby uczestniczące
w czynności.
Art. 103. Strony mogą żądać sprostowania lub uzu-
pełnienia protokołu na następnym posiedzeniu, nie
później jednak niż w terminie trzydziestu dni od dnia
posiedzenia, z którego sporządzono protokół. Od za-
rządzenia przewodniczącego strony mogą odwołać się
do sądu w terminie siedmiu dni od doręczenia im za-
rządzenia.
Art. 104. W toku posiedzenia wnioski, oświadcze-
nia, uzupełnienia i sprostowania wniosków i oświad-
czeń można zamieścić w załączniku do protokołu. Gdy
stronę zastępuje adwokat lub radca prawny, przewod-
niczący może zażądać złożenia takiego załącznika
w wyznaczonym terminie.
Art. 105. Strony mogą w toku posiedzenia, a jeżeli
nie były obecne, na najbliższym posiedzeniu, zwrócić
uwagę sądu na uchybienia przepisom postępowania,
wnosząc o wpisanie zastrzeżenia do protokołu. Stro-
nie, która zastrzeżenia nie zgłosiła, nie przysługuje pra-
wo powoływania się na takie uchybienia w dalszym to-
ku postępowania, chyba że chodzi o przepisy postępo-
wania, których naruszenie sąd powinien wziąć pod roz-
wagę z urzędu, albo gdy strona uprawdopodobni, iż
nie zgłosiła zastrzeżeń bez swojej winy.
Art. 106. § 1. Po wywołaniu sprawy rozprawa roz-
poczyna się od sprawozdania sędziego, który zwięźle
przedstawia na podstawie akt stan sprawy ze szczegól-
nym uwzględnieniem zarzutów skargi.
§ 2. Po złożeniu sprawozdania, strony - najpierw
skarżący, a potem organ - zgłaszają ustnie swoje żą-
dania i wnioski oraz składają wyjaśnienia. Strony mo-
gą ponadto wskazywać podstawy prawne i faktyczne
swych żądań i wniosków. Przewodniczący udziela gło-
su pozostałym stronom według ustalonej przez siebie
kolejności.
§ 3. Sąd może z urzędu lub na wniosek stron prze-
prowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeże-
li jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwo-
ści i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postę-
powania w sprawie.
§ 4. Fakty powszechnie znane sąd bierze pod uwa-
gę nawet bez powołania się na nie przez strony.
§ 5. Do postępowania dowodowego, o którym mo-
wa w § 3, stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu
postępowania cywilnego.
Art. 107. Nieobecność stron lub ich pełnomocni-
ków na rozprawie nie wstrzymuje rozpoznania sprawy.
Art. 108. W razie nieobecności strony lub jej pełno-
mocnika na rozprawie, przewodniczący lub wyznaczo-
ny przez niego sędzia sprawozdawca przedstawia ich
wnioski, twierdzenia i dowody znajdujące się w aktach
sprawy.
Art. 109. Rozprawa ulega odroczeniu, jeżeli sąd
stwierdzi nieprawidłowość zawiadomienia którejkol-
wiek ze stron albo jeżeli nieobecność strony lub jej peł-
nomocnika jest wywołana nadzwyczajnym wydarze-
niem lub inną znaną sądowi przeszkodą, której nie
można przezwyciężyć, chyba że strona lub jej pełno-
mocnik wnieśli o rozpoznanie sprawy w ich nieobecno-
ści.
Art. 110. Rozprawa ulega odroczeniu, jeżeli sąd po-
stanowi zawiadomić o toczącym się postępowaniu są-
dowym osoby, które dotychczas nie brały udziału
w sprawie w charakterze stron.
Art. 111. § 1. Sąd zarządza połączenie kilku oddziel-
nych spraw toczących się przed nim w celu ich łączne-
go rozpoznania lub także rozstrzygnięcia, jeżeli mogły
być objęte jedną skargą.
§ 2. Sąd może zarządzić połączenie kilku oddziel-
nych spraw toczących się przed nim w celu ich łączne-
go rozpoznania lub także rozstrzygnięcia, jeżeli pozo-
stają one ze sobą w związku.
Art. 112. W razie uchylania się organu od zastoso-
wania się do postanowienia sądu podjętego w toku po-
stępowania i w związku z rozpoznaniem sprawy, sąd
może orzec o wymierzeniu organowi grzywny w wyso-
kości określonej w art. 154 § 6. Przepisy art. 55 § 1 i 3
stosuje się.
Art. 113. § 1. Przewodniczący zamyka rozprawę,
gdy sąd uzna sprawę za dostatecznie wyjaśnioną.
§ 2. Można zamknąć rozprawę również w przypad-
ku, gdy ma być przeprowadzony jeszcze uzupełniający
dowód z dokumentów znanych stronom, a przeprowa-
dzenie rozprawy co do tego dowodu sąd uzna za zby-
teczne.
Art. 114. Od orzeczeń przewodniczącego wyda-
nych w toku rozprawy strony mogą odwołać się, do
czasu zamknięcia rozprawy, do sądu orzekającego.
Rozdział 8
Postępowanie mediacyjne i uproszczone
Art. 115. § 1. Na wniosek skarżącego lub organu,
złożony przed wyznaczeniem rozprawy, może być prze-
prowadzone postępowanie mediacyjne, którego celem
jest wyjaśnienie i rozważenie okoliczności faktycznych
i prawnych sprawy oraz przyjęcie przez strony ustaleń
co do sposobu jej załatwienia w granicach obowiązu-
jącego prawa.
§ 2. Postępowanie mediacyjne może być prowa-
dzone mimo braku wniosku stron o przeprowadzenie
takiego postępowania.
Art. 116. § 1. Postępowanie mediacyjne prowadzi
sędzia lub referendarz sądowy wyznaczony przez prze-
wodniczącego wydziału.
§ 2. Posiedzenie mediacyjne odbywa się z udziałem
stron.
§ 3. Z przebiegu posiedzenia mediacyjnego spisuje
się protokół, w którym zamieszcza się stanowiska
Dziennik Ustaw Nr 153 - 9882 - Poz. 1270
stron, a w szczególności dokonane przez strony ustale-
nia co do sposobu załatwienia sprawy. Protokół podpi-
suje prowadzący postępowanie mediacyjne oraz stro-
ny.
Art. 117. § 1. Na podstawie ustaleń dokonanych
w postępowaniu mediacyjnym, organ uchyla lub zmie-
nia zaskarżony akt albo wykonuje lub podejmuje inną
czynność stosownie do okoliczności sprawy w zakresie
swojej właściwości i kompetencji.
§ 2. Jeżeli strony nie dokonają ustaleń co do sposo-
bu załatwienia sprawy, podlega ona rozpoznaniu przez
sąd.
Art. 118. § 1. Na akt wydany na podstawie ustaleń,
o których mowa w art. 117 § 1, można wnieść skargę
do wojewódzkiego sądu administracyjnego w termi-
nie trzydziestu dni od dnia doręczenia aktu albo wyko-
nania lub podjęcia czynności. Skargę sąd rozpoznaje
łącznie ze skargą wniesioną w sprawie na akt lub czyn-
ność, w której przeprowadzono postępowanie media-
cyjne.
§ 2. Jeżeli skarga na akt lub czynność wydane lub
podjęte na podstawie ustaleń, o których mowa
w art. 117 § 1, nie zostanie wniesiona albo skarga ta zo-
stanie oddalona, sąd umarza postępowanie w sprawie,
w której przeprowadzono postępowanie mediacyjne.
Art. 119. Sprawa może być rozpoznana w trybie
uproszczonym, jeżeli:
1) decyzja lub postanowienie są dotknięte wadą nie-
ważności, o której mowa w art. 156 § 1 Kodeksu po-
stępowania administracyjnego lub w innych prze-
pisach albo wydane zostały z naruszeniem prawa
dającym podstawę do wznowienia postępowania;
2) strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do roz-
poznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozo-
stałych stron w terminie czternastu dni od zawia-
domienia o złożeniu wniosku nie zażąda przepro-
wadzenia rozprawy.
Art. 120. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje
sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie jednego
sędziego.
Art. 121. Sprawa może być również rozpoznana
w trybie uproszczonym w przypadku, o którym mowa
w art. 55 § 2.
Art. 122. Sąd rozpoznający sprawę w trybie uprosz-
czonym może przekazać sprawę do rozpoznania na
rozprawie.
Rozdział 9
Zawieszenie i podjęcie postępowania
Art. 123. Postępowanie ulega zawieszeniu z mocy
prawa w razie zaprzestania czynności przez sąd wsku-
tek siły wyższej.
Art. 124. § 1. Sąd zawiesza postępowanie z urzędu:
1) w razie śmierci strony lub jej przedstawiciela usta-
wowego, utraty przez nich zdolności procesowej,
utraty przez stronę zdolności sądowej lub utraty
przez przedstawiciela ustawowego charakteru ta-
kiego przedstawiciela, z zastrzeżeniem § 3;
2) jeżeli w składzie organów jednostki organizacyjnej
będącej stroną zachodzą braki uniemożliwiające jej
działanie;
3) jeżeli strona lub jej przedstawiciel ustawowy znaj-
duje się w miejscowości pozbawionej wskutek
nadzwyczajnych wydarzeń komunikacji z siedzibą
sądu;
4) jeżeli w stosunku do strony zostało wszczęte postę-
powanie upadłościowe, a sprawa dotyczy przed-
miotu wchodzącego w skład masy upadłości;
5) w razie przedstawienia przez sąd w tym postępowa-
niu pytania prawnego Trybunałowi Konstytucyjne-
mu;
6) w przypadku, o którym mowa w art. 56.
§ 2. W przypadkach wymienionych w § 1 pkt 1 i 4,
zawieszenie ma skutek od dnia zdarzeń, które je spo-
wodowały. Zdarzenia te nie wstrzymują jednak wyda-
nia orzeczenia, jeżeli nastąpiły po zamknięciu rozpra-
wy.
§ 3. Nie zawiesza się postępowania w razie śmierci
strony, jeżeli przedmiot postępowania odnosi się wy-
łącznie do praw i obowiązków ściśle związanych z oso-
bą zmarłego.
Art. 125. § 1. Sąd może zawiesić postępowanie
z urzędu:
1) jeżeli rozstrzygnięcie sprawy zależy od wyniku in-
nego toczącego się postępowania administracyj-
nego, sądowoadministracyjnego, sądowego lub
przed Trybunałem Konstytucyjnym;
2) jeżeli ujawni się czyn, którego ustalenie w drodze
karnej lub dyscyplinarnej mogłoby wywrzeć
wpływ na rozstrzygnięcie sprawy sądowoadmini-
stracyjnej;
3) jeżeli na skutek braku lub wskazania złego adresu
skarżącego lub niewykonania przez skarżącego in-
nych zarządzeń nie można nadać sprawie dalszego
biegu;
4) w razie śmierci pełnomocnika, chyba że strona
działa przed sądem osobiście.
§ 2. Jeżeli postępowanie karne lub administracyjne
nie jest jeszcze rozpoczęte, a jego rozpoczęcie zależy od
wniosku strony, sąd wyznaczy termin do wszczęcia po-
stępowania, w innych przypadkach może zwrócić się
do właściwego organu.
Art. 126. Sąd może również zawiesić postępowanie
na zgodny wniosek stron.
Art. 127. § 1. W przypadku zawieszenia postępowa-
nia na zgodny wniosek stron lub niemożności nadania
sprawie dalszego biegu, zawieszenie wstrzymuje tylko
Dziennik Ustaw Nr 153 - 9883 - Poz. 1270
bieg terminów sądowych, które biegną dalej dopiero
od dnia podjęcia postępowania.
§ 2. We wszystkich innych przypadkach zawiesze-
nia żadne terminy nie biegną i zaczynają biec dopie-
ro od początku od dnia podjęcia postępowania. Ter-
miny sądowe należy w miarę potrzeby wyznaczyć na
nowo.
§ 3. Podczas zawieszenia sąd nie podejmuje żad-
nych czynności z wyjątkiem tych, które mają na celu
podjęcie postępowania albo wstrzymanie wykonania
aktu lub czynności. Czynności podejmowane przez
strony, a nie dotyczące tych przedmiotów, wywołują
skutki dopiero od dnia podjęcia postępowania.
Art. 128. § 1. Sąd postanowi podjąć postępowanie
z urzędu, gdy ustanie przyczyna zawieszenia, w szcze-
gólności:
1) w razie śmierci strony - od dnia zgłoszenia się lub
wskazania następców prawnych zmarłego albo od
dnia ustanowienia we właściwej drodze kuratora
spadku;
2) w razie utraty zdolności sądowej - od dnia ustale-
nia ogólnego następcy prawnego;
3) w razie braku przedstawiciela ustawowego - od
dnia jego ustanowienia;
4) gdy rozstrzygnięcie sprawy zależy od wyniku inne-
go postępowania - od dnia uprawomocnienia się
orzeczenia kończącego to postępowanie; sąd może
jednak i przedtem, stosownie do okoliczności, pod-
jąć dalsze postępowanie.
§ 2. Jeżeli w ciągu roku od daty postanowienia o za-
wieszeniu postępowania nie zgłoszą się lub nie zosta-
ną wskazani następcy prawni zmarłej strony, sąd mo-
że z urzędu zwrócić się do sądu spadku o ustanowienie
kuratora spadku, chyba że kurator taki już wcześniej zo-
stał ustanowiony.
Art. 129. W razie zawieszenia postępowania na
zgodny wniosek stron sąd postanowi podjąć postępo-
wanie na wniosek którejkolwiek z nich, nie wcześniej
niż po upływie trzech miesięcy od zawieszenia postę-
powania.
Art. 130. § 1. Sąd umarza postępowanie zawieszo-
ne na zgodny wniosek stron, jak również z przyczyn
wskazanych w art. 125 § 1 pkt 3, jeżeli wniosek o pod-
jęcie postępowania nie został zgłoszony w ciągu trzech
lat od daty postanowienia o zawieszeniu. Ponadto sąd
umorzy postępowanie w razie stwierdzenia braku na-
stępcy prawnego strony, która utraciła zdolność sądo-
wą, a w każdym razie po upływie trzech lat od daty po-
stanowienia o zawieszeniu z tej przyczyny.
§ 2. Umorzenie zawieszonego postępowania przed
Naczelnym Sądem Administracyjnym powoduje upra-
womocnienie się orzeczenia wojewódzkiego sądu ad-
ministracyjnego.
Art. 131. Postanowienie w przedmiocie zawiesze-
nia, podjęcia i umorzenia postępowania może zapaść
na posiedzeniu niejawnym.
Rozdział 10
Orzeczenia sądowe
Art. 132. Sąd rozstrzyga sprawę wyrokiem.
Art. 133. § 1. Sąd wydaje wyrok po zamknięciu roz-
prawy na podstawie akt sprawy, chyba że organ nie
wykonał obowiązku, o którym mowa w art. 54 § 2. Wy-
rok może być wydany na posiedzeniu niejawnym w po-
stępowaniu uproszczonym albo jeżeli ustawa tak sta-
nowi.
§ 2. Sąd może zamkniętą rozprawę otworzyć na no-
wo.
§ 3. Rozprawa powinna być otwarta na nowo, jeże-
li istotne okoliczności ujawniły się dopiero po jej za-
mknięciu.
Art. 134. § 1. Sąd rozstrzyga w granicach danej
sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnio-
skami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
§ 2. Sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść
skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skut-
kujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu
lub czynności.
Art. 135. Sąd stosuje przewidziane ustawą środki
w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do ak-
tów lub czynności wydanych lub podjętych we wszyst-
kich postępowaniach prowadzonych w granicach spra-
wy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla
końcowego jej załatwienia.
Art. 136. Wyrok może być wydany jedynie przez sę-
dziów, przed którymi odbyła się rozprawa poprzedzają-
ca bezpośrednio wydanie wyroku.
Art. 137. § 1. Sąd wydaje wyrok po niejawnej nara-
dzie sędziów. Przebieg narady i głosowanie nad orze-
czeniem jest tajne, a zwolnienie od zachowania w tym
względzie tajemnicy, z zastrzeżeniem § 3, nie jest do-
puszczalne. Narada obejmuje dyskusję, głosowanie
nad mającym zapaść orzeczeniem i zasadniczymi po-
wodami rozstrzygnięcia oraz spisanie sentencji wyro-
ku.
§ 2. Przewodniczący zbiera głosy sędziów, poczyna-
jąc od najmłodszego stażem na stanowisku sędziego
sądu administracyjnego, sam zaś głosuje ostatni.
Sprawozdawca, jeżeli jest wyznaczony, głosuje pierw-
szy. Wyrok zapada większością głosów. Sędzia, który
przy głosowaniu nie zgodził się z większością, może
przy podpisywaniu sentencji zgłosić zdanie odrębne
i obowiązany jest uzasadnić je na piśmie przed podpi-
saniem uzasadnienia. Zdanie odrębne może dotyczyć
także samego uzasadnienia.
§ 3. Zgłoszenie zdania odrębnego podaje się do
wiadomości, a jeżeli członek składu orzekającego, któ-
ry zgłosił zdanie odrębne, wyraził na to zgodę, także je-
go nazwisko.
§ 4. Sentencję wyroku podpisuje cały skład sądu.
Dziennik Ustaw Nr 153 - 9884 - Poz. 1270
Art. 138. Sentencja wyroku powinna zawierać:
oznaczenie sądu, imiona i nazwiska sędziów, protoko-
lanta oraz prokuratora, jeżeli brał udział w sprawie, da-
tę i miejsce rozpoznania sprawy i wydania wyroku,
imię i nazwisko lub nazwę skarżącego, przedmiot za-
skarżenia oraz rozstrzygnięcie sądu.
Art. 139. § 1. Ogłoszenie wyroku powinno nastąpić
na posiedzeniu, na którym zamknięto rozprawę. Jed-
nakże w sprawie zawiłej sąd może odroczyć ogłoszenie
wyroku na czas do czternastu dni. W postanowieniu
o odroczeniu sąd powinien wyznaczyć termin ogłosze-
nia wyroku i ogłosić go niezwłocznie po zamknięciu
rozprawy. Termin ten może być przedłużony tylko raz
i co najwyżej o siedem dni.
§ 2. Ogłoszenie wyroku następuje na posiedzeniu
jawnym. Nieobecność stron nie wstrzymuje ogłosze-
nia. Jeżeli ogłoszenie było odroczone, może go doko-
nać jednoosobowo przewodniczący lub jeden z sę-
dziów składu orzekającego.
§ 3. Ogłoszenia wyroku dokonuje się przez odczyta-
nie sentencji. W czasie ogłaszania wyroku wszyscy
obecni, z wyjątkiem sądu, stoją. Po ogłoszeniu senten-
cji przewodniczący lub sędzia sprawozdawca podaje
ustnie zasadnicze powody rozstrzygnięcia, może jed-
nak tego zaniechać, jeżeli sprawa była rozpoznawana
przy drzwiach zamkniętych.
§ 4. Odpis sentencji wyroku wydanego na posie-
dzeniu niejawnym doręcza się stronom, jeżeli uzasad-
nienia wyroku nie sporządza się z urzędu.
Art. 140. § 1. Stronie działającej bez adwokata lub
radcy prawnego, obecnej przy ogłoszeniu wyroku,
przewodniczący udzieli wskazówek co do sposobu
i terminów wniesienia środka odwoławczego.
§ 2. Stronie działającej bez adwokata lub radcy
prawnego, która na skutek pozbawienia wolności była
nieobecna przy ogłoszeniu wyroku, sąd z urzędu w cią-
gu tygodnia od ogłoszenia wyroku doręcza odpis jego
sentencji z pouczeniem o terminie i sposobie wniesie-
nia środka zaskarżenia.
§ 3. Jeżeli sąd doręcza odpis sentencji wyroku wy-
danego na posiedzeniu niejawnym stronie działającej
bez adwokata lub radcy prawnego, poucza ją o termi-
nie i sposobie wniesienia środka odwoławczego.
Art. 141. § 1. Uzasadnienie wyroku sporządza się
z urzędu w terminie czternastu dni od dnia ogłoszenia
wyroku albo podpisania sentencji wyroku wydanego
na posiedzeniu niejawnym, z zastrzeżeniem § 2.
§ 2. W sprawach, w których skargę oddalono, uza-
sadnienie wyroku sporządza się na wniosek strony
zgłoszony w terminie siedmiu dni od dnia ogłoszenia
wyroku albo doręczenia odpisu sentencji wyroku. Uza-
sadnienie wyroku sporządza się w terminie czternastu
dni od dnia zgłoszenia wniosku.
§ 3. Odmowa sporządzenia uzasadnienia wyroku
następuje postanowieniem wydanym na posiedzeniu
niejawnym.
§ 4. Uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwię-
złe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesio-
nych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podsta-
wę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Jeżeli
w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być po-
nownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasad-
nienie powinno ponadto zawierać wskazania co do dal-
szego postępowania.
Art. 142. § 1. Odpis wyroku z uzasadnieniem spo-
rządzonym z urzędu doręcza się każdej stronie.
§ 2. Jeżeli uzasadnienie wyroku zostało sporządzo-
ne na wniosek strony, odpis wyroku z uzasadnieniem
doręcza się tylko tej stronie, która złożyła wniosek.
Art. 143. Uzasadnienie wyroku podpisują sędzio-
wie, którzy brali udział w jego wydaniu. Jeżeli którykol-
wiek z sędziów nie może podpisać uzasadnienia, prze-
wodniczący lub inny sędzia składu orzekającego zazna-
cza na wyroku przyczynę braku podpisu.
Art. 144. Sąd jest związany wydanym wyrokiem od
chwili jego ogłoszenia, a jeżeli wyrok został wydany na
posiedzeniu niejawnym - od podpisania sentencji wy-
roku.
Art. 145. § 1. Sąd uwzględniając skargę na decyzję
lub postanowienie:
1) uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo
w części, jeżeli stwierdzi:
a) naruszenie prawa materialnego, które miało
wpływ na wynik sprawy,
b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowie-
nia postępowania administracyjnego,
c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli
mogło ono mieć istotny wpływ na wynik spra-
wy;
2) stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia
w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny
określone w art. 156 Kodeksu postępowania admi-
nistracyjnego lub w innych przepisach;
3) stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z na-
ruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny okre-
ślone w Kodeksie postępowania administracyjne-
go lub w innych przepisach.
§ 2. W sprawach skarg na decyzje i postanowienia
wydane w innym postępowaniu, niż uregulowane
w Kodeksie postępowania administracyjnego i w prze-
pisach o postępowaniu egzekucyjnym w administracji,
przepisy § 1 stosuje się z uwzględnieniem przepisów
regulujących postępowanie, w którym wydano zaskar-
żoną decyzję lub postanowienie.
Art. 146. § 1. Sąd uwzględniając skargę na akt lub
czynność, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4, uchyla ten
akt albo stwierdza bezskuteczność czynności.
§ 2. W sprawach, o których mowa w § 1, sąd może
w wyroku uznać uprawnienie lub obowiązek wynikają-
ce z przepisów prawa.
Dziennik Ustaw Nr 153 - 9885 - Poz. 1270
Art. 147. § 1. Sąd uwzględniając skargę na uchwa-
łę lub akt, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 5 i 6, stwier-
dza nieważność tej uchwały lub aktu w całości lub
w części albo stwierdza, że zostały wydane z narusze-
niem prawa, jeżeli przepis szczególny wyłącza stwier-
dzenie ich nieważności.
§ 2. Rozstrzygnięcia w sprawach indywidualnych,
wydane na podstawie uchwały lub aktu, o których mo-
wa w § 1, podlegają wzruszeniu w trybie określonym
w postępowaniu administracyjnym albo w postępo-
waniu szczególnym.
Art. 148. Sąd uwzględniając skargę jednostki sa-
morządu terytorialnego na akt nadzoru uchyla ten akt.
Art. 149. Sąd uwzględniając skargę na bezczynność
organów w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4
zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie
aktu lub dokonania czynności lub stwierdzenia albo
uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających
z przepisów prawa.
Art. 150. W sprawach skarg na akty i czynności nie-
wymienione w art. 145-148 sąd uwzględniając skargę
uchyla lub stwierdza bezskuteczność aktu lub czynno-
ści.
Art. 151. W razie nieuwzględnienia skargi sąd skar-
gę oddala.
Art. 152. W razie uwzględnienia skargi sąd w wyro-
ku określa, czy i w jakim zakresie zaskarżony akt lub
czynność nie mogą być wykonane. Rozstrzygnięcie to
traci moc z chwilą uprawomocnienia się wyroku.
Art. 153. Ocena prawna i wskazania co do dalszego
postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą
w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub
bezczynność było przedmiotem zaskarżenia.
Art. 154. § 1. W razie niewykonania wyroku
uwzględniającego skargę na bezczynność oraz w razie
bezczynności organu po wyroku uchylającym lub
stwierdzającym nieważność aktu lub czynności strona,
po uprzednim pisemnym wezwaniu właściwego orga-
nu do wykonania wyroku lub załatwienia sprawy, mo-
że wnieść skargę w tym przedmiocie żądając wymie-
rzenia temu organowi grzywny.
§ 2. Sąd, w przypadku, o którym mowa w § 1, mo-
że ponadto orzec o istnieniu lub nieistnieniu uprawnie-
nia lub obowiązku, jeżeli pozwala na to charakter spra-
wy oraz niebudzące uzasadnionych wątpliwości oko-
liczności jej stanu faktycznego i prawnego.
§ 3. Wykonanie wyroku lub załatwienie sprawy po
wniesieniu skargi, o której mowa w § 1, nie stanowi
podstawy do umorzenia postępowania lub oddalenia
skargi.
§ 4. Osobie, która poniosła szkodę wskutek niewy-
konania orzeczenia sądu, służy roszczenie o odszkodo-
wanie na zasadach określonych w Kodeksie cywilnym.
§ 5. Odszkodowanie, o którym mowa w § 4, przy-
sługuje od organu, który nie wykonał orzeczenia sądu.
Jeżeli organ w terminie trzech miesięcy od dnia złoże-
nia wniosku o odszkodowanie nie wypłacił odszkodo-
wania, uprawniony podmiot może wnieść powództwo
do sądu powszechnego.
§ 6. Grzywnę, o której mowa w § 1, wymierza się do
wysokości dziesięciokrotnego przeciętnego wynagro-
dzenia miesięcznego w gospodarce narodowej w roku
poprzednim, ogłaszanego przez Prezesa Głównego
Urzędu Statystycznego na podstawie odrębnych prze-
pisów.
Art. 155. § 1. W razie stwierdzenia w toku rozpozna-
wania sprawy istotnych naruszeń prawa lub okoliczno-
ści mających wpływ na ich powstanie, skład orzekają-
cy sądu może, w formie postanowienia, poinformować
właściwe organy lub ich organy zwierzchnie o tych
uchybieniach.
§ 2. Organ, który otrzymał postanowienie, obowią-
zany jest je rozpatrzyć i powiadomić w terminie trzy-
dziestu dni sąd o zajętym stanowisku.
Art. 156. § 1. Sąd może z urzędu sprostować w wy-
roku niedokładności, błędy pisarskie albo rachunkowe
lub inne oczywiste omyłki.
§ 2. Sprostowanie sąd może postanowić na posie-
dzeniu niejawnym. O sprostowaniu umieszcza się
wzmiankę na oryginale wyroku, a na żądanie stron tak-
że na udzielonych im odpisach. Dalsze odpisy powin-
ny być zredagowane w brzmieniu uwzględniającym
postanowienie o sprostowaniu.
§ 3. Jeżeli sprawa toczy się przed Naczelnym Są-
dem Administracyjnym, Sąd ten może z urzędu spro-
stować wyrok pierwszej instancji.
Art. 157. § 1. Strona może w ciągu czternastu dni
od doręczenia wyroku z urzędu - a gdy wyroku nie do-
ręcza się stronie od dnia ogłoszenia - zgłosić wniosek
o uzupełnienie wyroku, jeżeli sąd nie orzekł o całości
skargi albo nie zamieścił w wyroku dodatkowego orze-
czenia, które według przepisów ustawy powinien był
zamieścić z urzędu.
§ 2. Wniosek o uzupełnienie wyroku co do zwrotu
kosztów sąd może rozpoznać na posiedzeniu niejaw-
nym.
§ 3. Orzeczenie uzupełniające wyrok zapada w for-
mie wyroku, chyba że uzupełnienie dotyczy wyłącznie
kosztów.
Art. 158. Sąd, który wydał wyrok, rozstrzyga posta-
nowieniem wątpliwości co do jego treści. Postanowie-
nie w tym przedmiocie sąd może wydać na posiedze-
niu niejawnym.
Art. 159. Wniosek o sprostowanie, uzupełnienie lub
wykładnię wyroku nie ma wpływu na bieg terminu do
wniesienia środka zaskarżenia.
Art. 160. Jeżeli ustawa niniejsza nie przewiduje wy-
dania wyroku, sąd wydaje orzeczenie w formie posta-
nowienia.
Dziennik Ustaw Nr 153 - 9886 - Poz. 1270
Art. 161. § 1. Sąd wydaje postanowienie o umorze-
niu postępowania:
1) jeżeli skarżący skutecznie cofnął skargę;
2) w razie śmierci strony, jeżeli przedmiot postępowa-
nia odnosi się wyłącznie do praw i obowiązków ści-
śle związanych z osobą zmarłego, chyba że udział
w sprawie zgłasza osoba, której interesu prawnego
dotyczy wynik tego postępowania;
3) gdy postępowanie z innych przyczyn stało się bez-
przedmiotowe.
§ 2. Postanowienie o umorzeniu postępowania mo-
że zapaść na posiedzeniu niejawnym.
Art. 162. Rozstrzygnięcia zawarte w postanowie-
niach niekończących postępowania w sprawie, wyda-
nych na posiedzeniach jawnych, wpisuje się do proto-
kołu bez spisywania odrębnej sentencji, jeżeli nie przy-
sługuje na nie zażalenie.
Art. 163. § 1. Postanowienia ogłoszone na rozpra-
wie sąd uzasadnia, gdy podlegają one zaskarżeniu i do-
ręcza stronom.
§ 2. Postanowienia wydane na posiedzeniu niejaw-
nym sąd doręcza z urzędu stronom. Gdy stronie przy-
sługuje środek zaskarżenia, postanowienie należy do-
ręczyć z uzasadnieniem. Doręczając postanowienie na-
leży pouczyć stronę występującą w sprawie bez adwo-
kata lub radcy prawnego o dopuszczalności, terminie
i sposobie wniesienia środka zaskarżenia.
§ 3. Uzasadnienie, o którym mowa w § 1 i 2, należy
sporządzić w terminie siedmiu dni od dnia wydania po-
stanowienia.
Art. 164. Postanowienie wydane na posiedzeniu
niejawnym wiąże od chwili, w której zostało podpisa-
ne wraz z uzasadnieniem; jeżeli sąd postanowienia nie
uzasadnia, od chwili podpisania sentencji.
Art. 165. Postanowienia niekończące postępowa-
nia w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek
zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżo-
ne, a nawet prawomocne.
Art. 166. Do postanowień stosuje się odpowiednio
przepisy o wyrokach, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej.
Art. 167. Przepisy niniejszego rozdziału stosuje się
odpowiednio do zarządzeń przewodniczącego.
Rozdział 11
Prawomocność orzeczeń
Art. 168. § 1. Orzeczenie sądu staje się prawomoc-
ne, jeżeli nie przysługuje co do niego środek odwoław-
czy.
§ 2. Mimo niedopuszczalności odrębnego zaskarże-
nia nie stają się prawomocne postanowienia podlega-
jące rozpoznaniu przez Naczelny Sąd Administracyjny,
gdy Sąd ten rozpoznaje sprawę, w której je wydano.
§ 3. Jeżeli zaskarżono tylko część orzeczenia, staje
się ono prawomocne w części pozostałej z upływem
terminu do zaskarżenia, chyba że Naczelny Sąd Admi-
nistracyjny może z urzędu rozpoznać sprawę także
w tej części.
Art. 169. Prawomocność orzeczenia stwierdza na
wniosek strony oraz w przypadku, o którym mowa
w art. 286 § 1, wojewódzki sąd administracyjny na po-
siedzeniu niejawnym, a dopóki akta sprawy znajdują
się w Naczelnym Sądzie Administracyjnym - ten Sąd.
Art. 170. Orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko
strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i in-
ne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie
przewidzianych także inne osoby.
Art. 171. Wyrok prawomocny ma powagę rzeczy
osądzonej tylko co do tego, co w związku ze skargą sta-
nowiło przedmiot rozstrzygnięcia.
Art. 172. Naczelny Sąd Administracyjny unieważ-
nia prawomocne orzeczenie sądu administracyjnego
wydane w sprawie, która ze względu na osobę lub
przedmiot nie podlegała orzecznictwu sądu admini-
stracyjnego w chwili orzekania i odrzuca skargę, jeżeli
orzeczenie to nie może być wzruszone w trybie przewi-
dzianym w ustawie. Sąd orzeka na wniosek Prezesa
Naczelnego Sądu Administracyjnego. Do rozpoznania
wniosku stosuje się odpowiednio przepisy o rozpozna-
niu skargi kasacyjnej.
DZIAŁ IV
Środki odwoławcze
Rozdział 1
Skarga kasacyjna
Art. 173. § 1. Od wydanego przez wojewódzki sąd
administracyjny wyroku lub postanowienia kończące-
go postępowanie w sprawie przysługuje skarga kasa-
cyjna do Naczelnego Sądu Administracyjnego, chyba
że przepis szczególny stanowi inaczej.
§ 2. Skargę kasacyjną może wnieść strona, proku-
rator lub Rzecznik Praw Obywatelskich po doręczeniu
im odpisu orzeczenia z uzasadnieniem.
Art. 174. Skargę kasacyjną można oprzeć na nastę-
pujących podstawach:
1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego
wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie;
2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchy-
bienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik spra-
wy.
Art. 175. § 1. Skarga kasacyjna powinna być spo-
rządzona przez adwokata lub radcę prawnego, z za-
strzeżeniem § 2 i 3.
§ 2. Przepisu § 1 nie stosuje się, gdy skargę kasacyj-
ną sporządza sędzia, prokurator, notariusz albo profe-
sor lub doktor habilitowany nauk prawnych, będący
stroną, jej przedstawicielem lub pełnomocnikiem, albo
gdy skargę kasacyjną wnosi prokurator lub Rzecznik
Praw Obywatelskich.
Dziennik Ustaw Nr 153 - 9887 - Poz. 1270
§ 3. Skarga kasacyjna może być sporządzona przez:
1) doradcę podatkowego - w sprawach obowiązków
podatkowych;
2) rzecznika patentowego - w sprawach własności
przemysłowej.
Art. 176. Skarga kasacyjna powinna czynić zadość
wymaganiom przepisanym dla pisma w postępowaniu
sądowym oraz zawierać oznaczenie zaskarżonego
orzeczenia ze wskazaniem czy jest ono zaskarżone
w całości, czy w części, przytoczenie podstaw kasacyj-
nych i ich uzasadnienie, wniosek o uchylenie lub zmia-
nę orzeczenia z oznaczeniem zakresu żądanego uchy-
lenia lub zmiany.
Art. 177. § 1. Skargę kasacyjną wnosi się do sądu,
który wydał zaskarżony wyrok lub postanowienie,
w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia stronie
odpisu orzeczenia z uzasadnieniem.
§ 2. Termin do wniesienia skargi kasacyjnej dla
stron wiąże również prokuratora i Rzecznika Praw Oby-
watelskich. Jeżeli jednak orzeczenia nie doręcza się
stronie prokurator i Rzecznik Praw Obywatelskich mo-
gą w terminie trzydziestu dni od dnia wydania orzecze-
nia wystąpić o sporządzenie uzasadnienia orzeczenia
i wnieść skargę kasacyjną w terminie trzydziestu dni od
dnia doręczenia odpisu orzeczenia z uzasadnieniem.
Art. 178. Wojewódzki sąd administracyjny odrzuci
na posiedzeniu niejawnym skargę kasacyjną wniesio-
ną po upływie terminu lub z innych przyczyn niedo-
puszczalną, jak również skargę kasacyjną, której bra-
ków strona nie uzupełniła w wyznaczonym terminie.
Art. 179. Strona, która nie wniosła skargi kasacyj-
nej, może wnieść do wojewódzkiego sądu administra-
cyjnego odpowiedź na skargę kasacyjną w terminie
czternastu dni od doręczenia jej skargi kasacyjnej. Po
upływie terminu na wniesienie odpowiedzi lub po za-
rządzeniu doręczenia odpowiedzi wnoszącemu skargę
kasacyjną, wojewódzki sąd administracyjny niezwłocz-
nie przedstawi skargę kasacyjną wraz z odpowiedzią
i aktami sprawy Naczelnemu Sądowi Administracyjne-
mu.
Art. 180. Naczelny Sąd Administracyjny na posie-
dzeniu niejawnym odrzuci skargę kasacyjną, jeżeli ule-
gała ona odrzuceniu przez wojewódzki sąd administra-
cyjny, albo zwróci ją temu sądowi w celu usunięcia do-
strzeżonych braków.
Art. 181. Naczelny Sąd Administracyjny rozpozna-
je skargę kasacyjną na rozprawie w składzie trzech sę-
dziów, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.
Art. 182. § 1. Skargę kasacyjną od postanowienia
wojewódzkiego sądu administracyjnego kończącego
postępowanie w sprawie Naczelny Sąd Administracyj-
ny może rozpoznać na posiedzeniu niejawnym.
§ 2. Naczelny Sąd Administracyjny może również
na posiedzeniu niejawnym rozpoznać skargę kasacyj-
ną, jeżeli jest ona oparta wyłącznie na podstawie
art. 174 pkt 2, a strona, która wniosła skargę kasacyj-
ną, zrzekła się rozprawy, zaś pozostałe strony, w termi-
nie czternastu dni od doręczenia skargi kasacyjnej, nie
zażądały przeprowadzenia rozprawy.
§ 3. Na posiedzeniu niejawnym Naczelny Sąd Ad-
ministracyjny orzeka w składzie jednego sędziego.
Art. 183. § 1. Naczelny Sąd Administracyjny rozpo-
znaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jed-
nak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania.
Strony mogą przytaczać nowe uzasadnienie podstaw
kasacyjnych.
§ 2. Nieważność postępowania zachodzi:
1) jeżeli droga sądowa była niedopuszczalna;
2) jeżeli strona nie miała zdolności sądowej lub proce-
sowej, organu powołanego do jej reprezentowania
lub przedstawiciela ustawowego, albo gdy pełno-
mocnik strony nie był należycie umocowany;
3) jeżeli w tej samej sprawie toczy się postępowanie
wcześniej wszczęte przed sądem administracyj-
nym albo jeżeli sprawa taka została już prawomoc-
nie osądzona;
4) jeżeli skład sądu orzekającego był sprzeczny z prze-
pisami prawa albo jeżeli w rozpoznaniu sprawy
brał udział sędzia wyłączony z mocy ustawy;
5) jeżeli strona została pozbawiona możności obrony
swych praw;
6) jeżeli wojewódzki sąd administracyjny orzekł
w sprawie, w której jest właściwy Naczelny Sąd
Administracyjny.
Art. 184. Naczelny Sąd Administracyjny oddala
skargę kasacyjną, jeżeli nie ma usprawiedliwionych
podstaw albo jeżeli zaskarżone orzeczenie mimo błęd-
nego uzasadnienia odpowiada prawu.
Art. 185. § 1. Naczelny Sąd Administracyjny w ra-
zie uwzględnienia skargi kasacyjnej uchyla zaskarżone
orzeczenie w całości lub w części i przekazuje sprawę
do ponownego rozpoznania sądowi, który wydał orze-
czenie, a gdyby sąd ten nie mógł rozpoznać jej w in-
nym składzie innemu sądowi.
§ 2. W razie przekazania sprawy do ponownego
rozpoznania, sąd rozpoznaje ją w innym składzie.
Art. 186. Naczelny Sąd Administracyjny rozpozna-
jąc skargę kasacyjną uchyla wyrok także w części nie-
zaskarżonej, jeżeli zachodzi nieważność postępowania.
Art. 187. § 1. Jeżeli przy rozpoznawaniu skargi ka-
sacyjnej wyłoni się zagadnienie prawne budzące po-
ważne wątpliwości, Naczelny Sąd Administracyjny
może odroczyć rozpoznanie sprawy i przedstawić to
zagadnienie do rozstrzygnięcia składowi siedmiu sę-
dziów tego Sądu.
§ 2. Uchwała składu siedmiu sędziów Naczelnego
Sądu Administracyjnego jest w danej sprawie wiążąca.
§ 3. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie sied-
miu sędziów może przejąć sprawę do rozpoznania.
Dziennik Ustaw Nr 153 - 9888 - Poz. 1270
Art. 188. Jeżeli nie ma naruszeń przepisów postę-
powania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik
sprawy, a zachodzi jedynie naruszenie prawa material-
nego, Naczelny Sąd Administracyjny może uchylić za-
skarżone orzeczenie i rozpoznać skargę. W tym przy-
padku Sąd orzeka na podstawie stanu faktycznego
przyjętego w zaskarżonym wyroku.
Art. 189. Jeżeli skarga ulegała odrzuceniu albo ist-
niały podstawy do umorzenia postępowania przed wo-
jewódzkim sądem administracyjnym, Naczelny Sąd
Administracyjny postanowieniem uchyla wydane
w sprawie orzeczenie oraz odrzuca skargę lub umarza
postępowanie.
Art. 190. Sąd, któremu sprawa została przekazana,
związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie
przez Naczelny Sąd Administracyjny. Nie można
oprzeć skargi kasacyjnej od orzeczenia wydanego po
ponownym rozpoznaniu sprawy na podstawach
sprzecznych z wykładnią prawa ustaloną w tej sprawie
przez Naczelny Sąd Administracyjny.
Art. 191. Naczelny Sąd Administracyjny, na wnio-
sek strony, rozpoznaje również te postanowienia woje-
wódzkiego sądu administracyjnego, które nie podlega-
ły zaskarżeniu w drodze zażalenia, a miały wpływ na
rozstrzygnięcie sprawy.
Art. 192. Z wyjątkiem przypadków określonych
w art. 123-125, postępowanie przed Naczelnym Są-
dem Administracyjnym ulega zawieszeniu jedynie na
zgodny wniosek stron.
Art. 193. Jeżeli nie ma szczególnych przepisów po-
stępowania przed Naczelnym Sądem Administracyj-
nym, do postępowania tego stosuje się odpowiednio
przepisy postępowania przed wojewódzkim sądem ad-
ministracyjnym, z tym że Naczelny Sąd Administracyj-
ny uzasadnia z urzędu wyroki i postanowienia w termi-
nie trzydziestu dni.
Rozdział 2
Zażalenie
Art. 194. § 1. Zażalenie do Naczelnego Sądu Admi-
nistracyjnego przysługuje na postanowienia woje-
wódzkiego sądu administracyjnego w przypadkach
przewidzianych w ustawie, a ponadto na postanowie-
nia, których przedmiotem jest:
1) przekazanie sprawy innemu sądowi administracyj-
nemu;
2) wstrzymanie lub odmowa wstrzymania wykonania
decyzji, postanowienia, innego aktu lub czynności,
o których mowa w art. 61;
3) zawieszenie postępowania i odmowa podjęcia za-
wieszonego postępowania;
4) odmowa sporządzenia uzasadnienia wyroku;
5) sprostowanie lub wykładnia orzeczenia albo ich od-
mowa;
6) oddalenie wniosku o wyłączenie sędziego;
7) odrzucenie skargi kasacyjnej;
8) odrzucenie zażalenia;
9) zwrot kosztów postępowania, jeżeli strona nie wno-
si skargi kasacyjnej;
10) ukaranie grzywną.
§ 2. Zażalenie wnosi się w terminie siedmiu dni od
doręczenia postanowienia.
§ 3. Zażalenie powinno czynić zadość wymaga-
niom przepisanym dla pisma w postępowaniu sądo-
wym oraz zawierać wskazanie zaskarżonego postano-
wienia i wniosek o jego zmianę lub uchylenie, jak rów-
nież zwięzłe uzasadnienie zażalenia.
§ 4. Zażalenie, którego przedmiotem jest odrzuce-
nie skargi kasacyjnej, powinno być sporządzone przez
adwokata lub radcę prawnego. Przepis art. 175 § 2 i 3
stosuje się odpowiednio.
Art. 195. § 1. Akta sprawy wraz z zażaleniem woje-
wódzki sąd administracyjny przedstawia Naczelnemu
Sądowi Administracyjnemu po doręczeniu zażalenia
pozostałym stronom. Odpowiedź na zażalenie może
być wniesiona wprost do Naczelnego Sądu Admini-
stracyjnego w terminie siedmiu dni od doręczenia za-
żalenia.
§ 2. Jeżeli zażalenie zarzuca nieważność postępo-
wania lub jest oczywiście uzasadnione, wojewódzki
sąd administracyjny, który wydał zaskarżone postano-
wienie, może na posiedzeniu niejawnym, nie przesyła-
jąc akt Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu, uchy-
lić zaskarżone postanowienie i w miarę potrzeby spra-
wę rozpoznać na nowo. Od ponownie wydanego po-
stanowienia przysługują środki odwoławcze na zasa-
dach ogólnych.
Art. 196. Wojewódzki sąd administracyjny może
wstrzymać wykonanie zaskarżonego postanowienia
do czasu rozstrzygnięcia zażalenia. Postanowienie ta-
kie może zapaść na posiedzeniu niejawnym.
Art. 197. § 1. Naczelny Sąd Administracyjny rozpo-
znaje zażalenie na posiedzeniu niejawnym.
§ 2. Do postępowania toczącego się na skutek zaża-
lenia stosuje się odpowiednio przepisy o skardze kasa-
cyjnej.
Art. 198. Przepisy niniejszego działu stosuje się od-
powiednio do zażaleń na zarządzenia przewodniczące-
go, jeżeli ustawa przewiduje wniesienie zażalenia.
DZIAŁ V
Koszty postępowania
Rozdział 1
Zwrot kosztów postępowania między stronami
Art. 199. Strony ponoszą koszty postępowania
związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że prze-
pis szczególny stanowi inaczej.
Dziennik Ustaw Nr 153 - 9889 - Poz. 1270
Art. 200. W razie uwzględnienia skargi przez sąd
pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu,
który wydał zaskarżony akt lub podjął zaskarżoną czyn-
ność albo dopuścił się bezczynności, zwrot kosztów
postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia
praw.
Art. 201. § 1. Zwrot kosztów przysługuje skarżące-
mu od organu także w razie umorzenia postępowania
z przyczyny określonej w art. 54 § 3.
§ 2. W razie umorzenia postępowania w przypadku
określonym w art. 118 § 2, przepis art. 206 stosuje się
odpowiednio.
Art. 202. § 1. Jeżeli po stronie skarżącej występuje
kilku uprawnionych w sprawie, zwrot kosztów przysłu-
guje każdemu z nich odpowiednio do udziału w spra-
wie.
§ 2. Jeżeli uprawnienia lub obowiązki skarżących,
o których mowa w § 1, związane z przedmiotem zaskar-
żenia są wspólne, zwrot kosztów następuje na ich rzecz
solidarnie.
Art. 203. Stronie, która wniosła skargę kasacyjną,
należy się zwrot poniesionych przez nią niezbędnych
kosztów postępowania kasacyjnego:
1) od organu - jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi
kasacyjnej został uchylony wyrok sądu pierwszej
instancji oddalający skargę;
2) od skarżącego - jeżeli w wyniku uwzględnienia
skargi kasacyjnej został uchylony wyrok sądu
pierwszej instancji uwzględniający skargę.
Art. 204. W razie oddalenia skargi kasacyjnej stro-
na, która wniosła skargę kasacyjną, obowiązana jest
zwrócić niezbędne koszty postępowania kasacyjnego
poniesione przez:
1) organ - jeżeli zaskarżono skargą kasacyjną wyrok
sądu pierwszej instancji oddalający skargę;
2) skarżącego - jeżeli zaskarżono skargą kasacyjną
wyrok sądu pierwszej instancji uwzględniający
skargę.
Art. 205. § 1. Do niezbędnych kosztów postępowa-
nia prowadzonego przez stronę osobiście lub przez
pełnomocnika, który nie jest adwokatem lub radcą
prawnym, zalicza się poniesione przez stronę koszty
sądowe, koszty przejazdów do sądu strony lub pełno-
mocnika oraz równowartość zarobku utraconego
wskutek stawiennictwa w sądzie. Suma kosztów prze-
jazdu i równowartość utraconego zarobku nie może
przekraczać wynagrodzenia jednego adwokata lub rad-
cy prawnego.
§ 2. Do niezbędnych kosztów postępowania strony
reprezentowanej przez adwokata lub radcę prawnego
zalicza się ich wynagrodzenie, jednak nie wyższe niż
stawki opłat określone w odrębnych przepisach i wy-
datki jednego adwokata lub radcy prawnego, koszty
sądowe oraz koszty nakazanego przez sąd osobistego
stawiennictwa strony.
§ 3. Zasady ustalania wysokości przysługujących
stronie należności, o których mowa w § 1 i 2, oraz tryb
przyznawania i sposób wypłacania tych należności,
określają przepisy odrębne.
§ 4. Przepisy § 2 i 3 stosuje się odpowiednio do stro-
ny reprezentowanej przez doradcę podatkowego lub
rzecznika patentowego.
Art. 206. W razie częściowego uwzględnienia skar-
gi sąd może w uzasadnionych przypadkach zasądzić na
rzecz skarżącego od organu tylko część kosztów,
w szczególności jeżeli skarga została uwzględniona
w części niewspółmiernej w stosunku do wartości
przedmiotu sporu ustalonej w celu pobrania wpisu.
Art. 207. § 1. Przepisy art. 202, art. 205 i art. 206 ma-
ją odpowiednie zastosowanie w przypadkach, o któ-
rych mowa w art. 203 i art. 204.
§ 2. W przypadkach szczególnie uzasadnionych sąd
może odstąpić od zasądzenia zwrotu kosztów postępo-
wania kasacyjnego w całości lub w części.
Art. 208. Niezależnie od wyników spraw, o których
mowa w art. 200, art. 203, art. 204 i art. 207, sąd może
włożyć na stronę obowiązek zwrotu kosztów - w cało-
ści lub w części - wywołanych jej niesumiennym lub
oczywiście niewłaściwym postępowaniem.
Art. 209. Wniosek strony o zwrot kosztów sąd roz-
strzyga w każdym orzeczeniu uwzględniającym skargę
oraz w orzeczeniu, o którym mowa w art. 201, art. 203
i art. 204.
Art. 210. § 1. Strona traci uprawnienie do żądania
zwrotu kosztów, jeżeli najpóźniej przed zamknięciem
rozprawy bezpośrednio poprzedzającej wydanie orze-
czenia nie zgłosi wniosku o przyznanie należnych kosz-
tów. Stronę działającą bez adwokata lub radcy prawne-
go sąd powinien pouczyć o skutkach niezgłoszenia
wniosku w powyższym terminie.
§ 2. Przepis § 1 nie ma zastosowania w przypadku
orzekania na posiedzeniu niejawnym, gdy strona nie
jest reprezentowana przez adwokata lub radcę prawne-
go. W takim przypadku o kosztach należnych stronie
sąd orzeka z urzędu.
Rozdział 2
Koszty sądowe
Oddział 1
Przepisy ogólne
Art. 211. Koszty sądowe obejmują opłaty sądowe
i zwrot wydatków.
Art. 212. § 1. Opłatami sądowymi są wpis i opłata
kancelaryjna.
§ 2. Opłaty sądowe są dochodami budżetu pań-
stwa.
Dziennik Ustaw Nr 153 - 9890 - Poz. 1270
Art. 213. Do wydatków zalicza się w szczególno-
ści:
1) należności tłumaczy i kuratorów ustanowionych
w danej sprawie;
2) koszty ogłoszeń oraz diety i koszty podróży należne
sędziom i pracownikom sądowym z powodu wyko-
nania czynności sądowych poza budynkiem sądo-
wym, określone w odrębnych przepisach.
Art. 214. § 1. Jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, do
uiszczenia kosztów sądowych obowiązany jest ten, kto
wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powo-
dujące wydatki.
§ 2. Pismo wnoszone przez kilka osób, których
uprawnienia lub obowiązki związane z przedmiotem
zaskarżenia są wspólne, podlega jednej opłacie.
W przeciwnym razie każda z tych osób uiszcza opłatę
oddzielnie stosownie do swojego uprawnienia lub
obowiązku.
Art. 215. § 1. W każdym piśmie wszczynającym po-
stępowanie sądowe w danej instancji należy podać
wartość przedmiotu zaskarżenia, jeżeli od tej wartości
zależy wysokość opłaty.
§ 2. Oznaczenie wartości przedmiotu zaskarżenia
zaokrągla się wzwyż do pełnych złotych.
Art. 216. Jeżeli przedmiotem zaskarżenia jest należ-
ność pieniężna, stanowi ona wartość przedmiotu za-
skarżenia.
Art. 217. Do wartości przedmiotu zaskarżenia nie
wlicza się odsetek i kosztów związanych z należnością
główną.
Art. 218. Przewodniczący może sprawdzić wartość
przedmiotu zaskarżenia oznaczoną w piśmie i zarządzić
w tym celu dochodzenie.
Art. 219. § 1. Opłatę sądową należy uiścić przy
wniesieniu do sądu pisma podlegającego opłacie.
§ 2. Opłatę sądową uiszcza się gotówką do kasy
właściwego sądu administracyjnego lub na rachunek
bankowy właściwego sądu. Końcówki opłat zaokrągla
się wzwyż do pełnych złotych.
Art. 220. § 1. Sąd nie podejmie żadnej czynności na
skutek pisma, od którego nie zostanie uiszczona należ-
na opłata. W tym przypadku, z zastrzeżeniem § 2 i 3,
przewodniczący wzywa wnoszącego pismo, aby pod
rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania uiścił
opłatę w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia we-
zwania. W razie bezskutecznego upływu tego terminu
przewodniczący wydaje zarządzenie o pozostawieniu
pisma bez rozpoznania.
§ 2. Jeżeli pismo wniosła osoba zamieszkała lub
mająca siedzibę za granicą, która nie ma w kraju przed-
stawiciela, przewodniczący wyznaczy termin do uisz-
czenia opłaty nie krótszy niż dwa miesiące.
§ 3. Skarga, skarga kasacyjna, zażalenie oraz skar-
ga o wznowienie postępowania, od których pomimo
wezwania nie został uiszczony należny wpis, podlega-
ją odrzuceniu przez sąd.
§ 4. Zażalenie wniesione na zarządzenie przewod-
niczącego o pozostawieniu pisma bez rozpoznania lub
na postanowienie sądu o odrzuceniu środków praw-
nych wymienionych w § 3, wolne jest od wpisu.
Art. 221. Pisma wnoszone przez adwokata lub rad-
cę prawnego, które nie są należycie opłacone, pozo-
stawia się bez rozpoznania albo odrzuca bez wezwania
o uiszczenie opłaty, jeżeli pismo podlega opłacie sta-
łej.
Art. 222. Nie żąda się opłat od pisma, jeżeli już
z niego wynika, że podlega ono odrzuceniu.
Art. 223. § 1. Przepisy art. 220 i art. 222 stosuje się
odpowiednio, gdy obowiązek uiszczenia lub uzupełnie-
nia opłaty powstanie na skutek ustalenia wyższej war-
tości przedmiotu zaskarżenia, cofnięcia przyznanego
prawa pomocy, albo uchylenia kurateli przed wyzna-
czeniem terminu rozprawy.
§ 2. Jeżeli nie została uiszczona należna opłata sąd
w orzeczeniu kończącym postępowanie w danej in-
stancji nakaże ściągnąć tę opłatę od strony, która obo-
wiązana była ją uiścić albo od innej strony, gdy z orze-
czenia tego wynika obowiązek poniesienia kosztów po-
stępowania przez tę stronę.
Art. 224. Jeżeli w toku postępowania sąd nie
orzekł o obowiązku ponoszenia kosztów sądowych
lub też orzeczeniem nie objął całej kwoty należnej z te-
go tytułu, postanowienie w tym przedmiocie wyda na
posiedzeniu niejawnym wojewódzki sąd administra-
cyjny.
Art. 225. Opłatę prawomocnie uchyloną w całości
lub w części postanowieniem sądu oraz różnicę między
kosztami pobranymi a kosztami należnymi, a także po-
zostałość zaliczki wpłaconej na pokrycie wydatków
zwraca się stronie z urzędu na jej koszt.
Art. 226. § 1. Prawo do żądania kosztów sądowych
przedawnia się z upływem trzech lat licząc od dnia,
w którym koszty należało uiścić.
§ 2. Prawo strony do żądania zwrotu opłaty sądo-
wej lub zaliczki na pokrycie wydatków przedawnia się
z upływem trzech lat licząc od dnia powstania tego pra-
wa.
Art. 227. § 1. Zażalenie przysługuje na zarządzenie
przewodniczącego oraz postanowienie wojewódzkie-
go sądu administracyjnego w przedmiocie kosztów są-
dowych, jeżeli strona nie składa środka odwoławczego
co do istoty sprawy.
§ 2. Od zażaleń, o których mowa w § 1, nie pobiera
się opłat sądowych.
Art. 228. Grzywny orzeczone w postępowaniu
przed sądem administracyjnym są także, oprócz kosz-
tów sądowych, dochodami budżetu państwa. Należno-

Strona korzysta z plików cookies