Strona z 9
ul. Łobzowska 67, 30-038 Kraków
tel.: (0-12) 633 77 22, fax: (0-12) 633 74 55, e-mail: LKR@nik.gov.pl
Najwyższa Izba Kontroli
Delegatura w Krakowie
Kraków, dnia stycznia 2010 r.
Pani
Małgorzata Węgrzyn
Wójt Gminy Klucze
ul. Partyzantów 1
32-310 Klucze
P/09/144
LKR-410-27-07/2009
WYSTĄPIENIE POKONTROLNE
Na podstawie art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 23 grudnia 1994 roku o Najwyższej Izbie
Kontroli (Dz. U. z 2007 r. Nr 231, poz. 1701 ze zm.), zwanej dalej ustawą o NIK, Najwyższa
Izba Kontroli Delegatura w Krakowie przeprowadziła w Ośrodku Pomocy Społecznej
w Kluczach („OPS”) kontrolę skuteczności i prawidłowość realizacji programu wieloletniego
„Pomoc państwa w zakresie dożywiania” w latach 2006-2009.
W związku z kontrolą, której wyniki przedstawiono w protokole kontroli podpisanym
przez kierownika OPS w dniu 18 grudnia 2009 r. i omówiono na naradzie pokontrolnej
w dniu 21 grudnia 2009 r., Najwyższa Izba Kontroli Delegatura w Krakowie, stosownie do
art. 60 ustawy o NIK, przekazuje Pani Wójt niniejsze wystąpienie pokontrolne.
Najwyższa Izba Kontroli negatywnie ocenia realizację przez Gminę Klucze zadań
określonych ustawą z dnia 29 grudnia 2005 r. o ustanowieniu programu wieloletniego
„Pomoc państwa w zakresie dożywiania” (Dz. U. Nr 267, poz. 2259 ze zm.) w okresie
poddanym kontroli, przy czym pozytywnie ocenia się zapewnienie dożywiania dzieci
i młodzieży w formie gorącego posiłku we wszystkich placówkach oświatowych Gminy.
Ocenę powyższą uzasadniają następujące ustalenia i oceny szczegółowe:
1. W ocenie NIK w Gminie nie podjęto wystarczających działań zmierzających do realizacji
celów Programu w zakresie poprawy stanu zdrowia dzieci i młodzieży poprzez
ograniczanie zjawiska niedożywienia oraz upowszechniania zdrowego stylu życia.
W latach 2006-2008 i w I półroczu 2009 r. pomocą w ramach Programu objętych było
541, 510, 435, 272 rodzin, co stanowiło odpowiednio: 83,7%, 81,71%, 79,5% i 65,4%
2
wszystkich rodzin objętych pomocą socjalną w Gminie. Liczba osób objęta Programem
zmalała z 1.651 w 2006 r. do 1.326 w 2008 r., przy czym z 447 do 331 spadła liczba osób
korzystających z dożywiania w formie posiłku, a z 447 do 402 liczba osób korzystających
z zasiłków celowych na zakup żywności.
Pomoc w formie posiłków zapewniono wyłącznie dzieciom i młodzieży
w placówkach oświatowych. W latach 2006-2008 i w I półroczu 2009 r. dożywianie
w formie gorącego posiłku zorganizowano we wszystkich jedenastu placówkach
oświatowych, których organem założycielskim jest Gmina, przy czym w czterech
oddziałach tych placówek były to posiłki jednodaniowe. Finansowano też dożywianie
dzieci uczących się w szkołach na terenie gmin ościennych.
W ocenie NIK, w kontrolowanym okresie OPS nie podejmował wystarczających
działań zmierzających do objęcia pomocą w formie gorącego posiłku jak największej
liczby dzieci i młodzieży szkolnej, na co wskazują przede wszystkim:
a) niezapewnienie w I półroczu 2008 r. gorącego posiłku 13 uczniom ze Szkoły
Podstawowej w Rodakach. Na okres ten przyznano dzieciom pomoc w formie
gorącego posiłku, jednak zmieniono ją na pomoc w formie zasiłku celowego na zakup
żywności. Wynikało to z zaniedbania OPS, który nie zawarł pisemnej umowy z firmą
cateringową, zlecając usługę – jak wyjaśniło kierownictwo Ośrodka - w formie ustnej,
która nie została zrealizowana;
b) stwierdzone przypadki niezapewnienia korzystania z posiłków uczniom przez cały
rok szkolny, na co wpływ mogła mieć stosowana w OPS praktyka przyznawania
posiłków uczniom decyzjami na okres wrzesień-grudzień i styczeń-czerwiec,
w związku z czym kontynuacja świadczenia w nowym roku wymagała dodatkowego
postępowania, prowadzonego z reguły na wniosek strony. W przypadku wygaśnięcia
dotychczasowego świadczenia w OPS nie korzystano z przewidzianej w art. 102
ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 175,
poz. 1362 ze zm.), możliwości wszczęcia postępowania w sprawie udzielenia pomocy
z urzędu. Na przykład, na wniosek z 27 marca 2008 r. dziecku przyznano posiłek
w Gimnazjum w Kluczach od 7 kwietnia do 30 czerwca 2008 r., po czym na wniosek
z 19 września 2008 r. dziecku przyznano posiłek od 1 października do 31 grudnia
2008 r. Kolejne posiłki temu dziecku przyznano od 19 maja do 30 czerwca 2009 r.;
c) niekorzystanie z możliwości dożywiania od 1 stycznia 2009 r. dzieci na podstawie
art. 6a ustawy o ustanowieniu Programu. NIK nie podziela wyjaśnień kierownictwa
OPS oraz dyrektorów szkół, że nie było dzieci kwalifikujących się do tej pomocy,
3
gdyż ustalenia kontroli dowodzą o takiej potrzebie. Dotyczyło to m.in. dzieci
i młodzieży, którym w miesiącach styczeń-marzec (29 dzieci) oraz wrzesień-
październik 2009 r. (30 dzieci) OPS nie przyznał pomocy na ten okres, gdyż
dyrektorzy szkół nie zgłosili tych uczniów do dożywiania, a rodzice tych dzieci
wystpowali o ni dopiero w okresie póniejszym.
W OPS podjto działania zmierzajce do objcia dzieci i młodziey doywianiem
w okresie przerw w nauce. Na zasiłki celowe na zakup ywno ci w okresie wakacyjnym
przeznaczono w tym czasie odpowiednio: 22,7%, 19,8%, 14,9% i 9,5% ogólnej kwoty
tych zasiłków. W 2009 r. na okres wakacji zasiłek celowy na zakup ywno ci przyznano
50 rodzinom, w których było 61 dzieci korzystajcych wcze niej z doywiania,
co stanowiło 27,3% dzieci korzystajcych z doywiania w I półroczu 2009 r. Doywianie
w formie posiłków w latach 2006-2009 zapewniono jedynie w okresie ferii w Szkole
Podstawowej w Kluczach.
Pomoc osobom dorosłym udzielana była w ramach Programu wcznie w formie
zasiłków celowych, ze wzgldu na trudno ci w zapewnieniu gorcego posiłku, wynikajce
przede wszystkim z duego rozproszenia osób potrzebujcych i braku odpowiednich
punktów gastronomiczno-restauracyjnych w Gminie. Podjto jednak działania
by w I kwartale 2010 r. uruchomi punkty wydawania posiłków dla osób dorosłych,
zorganizowa dowóz posiłków osobom starszym i niepełnosprawnym.
NIK pozytywnie ocenia współprac z Chrze cijaskim Stowarzyszeniem
Dobroczynnym w Kluczach, za po rednictwem którego przekazywano produkty z Banku
ywno ci osobom potrzebujcym.
2. W ocenie NIK skuteczno realizacji Programu w zakresie długofalowego działania
poprawy stanu zdrowia dzieci i młodziey poprzez ograniczanie zjawiska niedoywienia
oraz upowszechnianie zdrowego stylu ywienia w Gminie nie moe by oceniona jako
wła ciwa. Wynika to przede wszystkim z braku gminnej strategii osignicia załoonych
Programem celów, jak równie jego monitorowania i kontroli.
W przyjtej uchwał Nr LIX/394/06 Rada Gminy z 24 maja 2006 r. – Strategii
rozwizywania problemów społecznych, integracji i polityki społecznej Gminy Klucze na
lata 2006-2015 nie uwzgldniono problematyki zwizanej z doywianiem. O rodek
nie podejmował adnych czynno ci o charakterze kontrolnym w odniesieniu do jako ci
wykonywanych usług w zakresie sporzdzania i wydawania posiłków w placówkach
o wiatowych.
4
Kontrola jakości żywienia dzieci i młodzieży szkolnej w Gminie, przeprowadzona
na zlecenie NIK, na podstawie jadłospisów i dokumentów rozchodu produktów
żywnościowych w trzech stołówkach szkolnych dwóch dekad roku szkolnego 2009/2010,
wykazała niedobory wielu podstawowych składników poza sodem, którego udział
w posiłkach był wielokrotnie przekroczony (8÷14 razy). Znaczne przekroczenia normy
udziału w posiłkach odnotowano też w przypadku potasu. Realizacja normy energii
posiłków (kcal) przygotowywanych w stołówkach: Szkoły Podstawowej w Kluczach,
Zespołu Szkolno Przedszkolnego w Kwaśniowie Dolnym oraz Zespołu Szkolno-
Przedszkolnego w Bydlinie była na poziomie od 83% do 90 %, przy znacznym
niedoborze węglowodanów od 72 % do 80%. We wszystkich analizowanych przez
inspekcję sanitarną posiłkach stwierdzono znaczny niedobór wapnia, którego udział
kształtował się na poziomie 20-27%.
W ocenie NIK nie bez znaczenia na wystąpienie powyższych nieprawidłowości miał
fakt, iż w żadnej stołówce szkolnej na terenie Gminy nie zatrudniono dietetyków czy
technologów żywienia. Osoby zatrudnione na stanowisku intendenta, do których należało
m.in. kierowanie żywieniem i sprawowanie fachowego nadzoru nad przygotowaniem
posiłków (w tym wartością odżywczą) nie posiadały odpowiednich kwalifikacji,
przy czym intendent w tylko jednej z trzech analizowanych szkół ukończ kurs
w zakresie zasad prawidłowego żywienia dzieci i młodzieży.
W kontrolowanych przez inspekcję sanitarną placówkach nie w pełni wprowadzono
system HACCP, jednakże stan jego wdrażania oceniono, jako zaawansowany.
Stan sanitarno-techniczny omawianych stołówek nie budził uwag inspekcji sanitarnej.
Wyniki kontroli przeprowadzonej na wniosek NIK przez Wójta w trzech stołówkach
wskazują na konieczność zapewnienia szerszego nadzoru i kontroli w zakresie
szacowania liczby przyrządzanych i rozliczania wydawanych posiłków.
W dniu 18 listopada 2009 r. stwierdzono, że dla uczniów ze Szkoły Podstawowej
i Gimnazjum w Kluczach zamówiono 249 obiadów (w tym 83 w ramach Programu),
wydano natomiast zaledwie 96 porcji zup oraz 214 drugich dań, tak więc 153 uczniów
w dniu tym nie zjadło zupy, a 35 drugiego dania. Wielkość faktycznie
nieskonsumowanego jedzenia była zacznie mniejsza od wielkości odpowiadającej
nominalnie niezjedzonym posiłkom, w przypadku zupyżnica ta wynosiła ok. 35 litrów.
Niski poziom konsumpcji stwierdzono również w Zespole Szkolno-Przedszkolnym
w Bydlinie, w którym 19 listopada 2009 r. podczas wydawania posiłków dla 40 dzieci
ze Szkoły Podstawowej tylko 18 dzieci zjadło zupę, zaś drugie danie dzieci jadły
5
niechętnie i pozostało dużo odpadów. Na krytyczną uwagę przy tym zasługuje fakt,
że dzieciom udostępniano zupę tylko w jednej wazie, szybko opróżnianej, co mogło
zniechęcać do upominanie się o zupę.
Realizacji celów Programu, w tym upowszechnianiu zasad zdrowego żywienia,
nie sprzyja umożliwienie dzieciom i młodzieży zakupu w szkole słodyczy, słonych
przekąsek i napojów gazowanych. Punkty sprzedaży tych produktów stwierdzono
na terenie dwóch z trzech szkół objętych kontrolą.
Ponadto NIK negatywnie ocenia zlecenie usługi przez Gminny Zespół Oświaty
na dostawy posiłków ze stołówki w Kluczach do trzech punktów wydawania posiłków,
osobie która usługę tą świadczyła pojazdem, który nie został dopuszczony przez służby
sanitarne do takich przewozów, czym naruszono wymogi ustawy z dnia 25 sierpnia 2006
r. o bezpieczeństwie żywności i żywienia (Dz. U. Nr 171, poz. 1225 ze zm.).
3. Wyniki analizy postępowania OPS na podstawie wniosków zainteresowanych wobec
30 osób lub rodzin objętych pomocą w ramach Programu w 2008 r. i w I półroczu 2009 r.
świadczą, że postępowania te prowadzono terminowo. Pomoc przyznawano wyłącznie
osobom spełniającym ustawowe kryteria, po przeprowadzeniu wywiadu
środowiskowego, zgodnie z wymogami rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z 19
kwietnia 2005 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego (Dz. U. Nr 77,
poz. 672 ze zm.). Zastrzeżenia NIK budzi jednak:
a) brak wskazania w aktach spraw stanowiących podstawę wydania 15 decyzji
o przyznanie zasiłku celowego na żywność z przeznaczeniem na przygotowanie
posiłku w łącznej kwocie 9.700 zł, z jakich względów nie ma możliwości
zapewnienia posiłku, tj. wskazania przyczyn określonych w § 6 rozporządzenia
Rady Ministrów z dnia 7 lutego 2006 r. w sprawie realizacji programu wieloletniego
„Pomoc państwa w zakresie dożywiania” (Dz. U. Nr 25, poz. 186 ze zm.);
b) stwierdzone przypadki przyznawania więcej niż jednego zasiłku celowego na zakup
żywności w ramach Programu w danym miesiącu, tj.:
przyznanie decyzjami z 15 września 2008 r. i 2 grudnia 2008 r. rodzinie nr 1047
dwóch zasiłków celowych na zakup żywności na listopad i grudzień 2008 r.
po 150 miesięcznie w łącznej wysokości 600 zł. Ponadto z inicjatywy urzędu
decyzją z 2 grudnia 2008 r. przyznano również zasiłek celowy na zakup paczki
świątecznej na kwotę 800 zł,
przyznanie w miesiącu grudniu 2008 r. dalszym 13 rodzinom (nr ew. 1610, 2671,
2875, 1477, 2598, 217, 1531, 1240, 870, 912, 44, 2347 i 493) zasiłków celowych
6
na zakup żywności z przeznaczeniem na zakup paczki świątecznej w łącznej
kwocie 7.850 zł, w sytuacji gdy miały już one przyznany na ten miesiąc zasiłek
celowy na zakup żywności w łącznej kwocie 3.710 zł. Dodatkowo w 10 tych
rodzinach dzieci w wieku szkolnym korzystały z gorących posiłków
w placówkach oświatowych.
Powyższe w ocenie NIK było działaniem niegospodarnym z punktu widzenia
wykorzystania środków budżetu państwa, zwłaszcza w sytuacji gdy całość środków
na zasiłki celowe w ramach Programu pochodziła z dotacji Wojewody
Małopolskiego. Zdaniem NIK zwiększenie pomocy w ramach Programu jest
dopuszczalne, przy czym winno być sfinansowane ze środków własnych Gminy.
Stanowisko takie przedstawił również Departament Pomocy i Integracji Społecznej
w Ministerstwie Pracy i Polityki Społecznej w piśmie zostało również w piśmie
DPS.II.053-4-470-/KK/09 z 30 stycznia 2009 r., w którym podano, że założenia
Programu zakładają przyznanie dziennie jednego posiłku, jednak zwiększenie
rodzaju pomocy w formach przewidzianych ustawą o ustanowieniu programu
wieloletniego jest możliwe w szczególnie uzasadnionych przypadkach rozeznanych
w wyniku przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego. Koszt
udzielonych dodatkowych form pomocy np. zasiłku celowego, gmina pokrywa ze
środków własnych;
c) brak określenia zasad ustalania wysokości zasiłku celowego na zakup żywności
w ramach Programu, co prowadziło do żnicowania wielkości świadczeń
niezależnie od dochodu w rodzinie. Na przykład, decyzją z 31 stycznia 2008 r.
przyznano czteroosobowej rodzinie (w tym 2 dzieci) o dochodzie na osobę 48 -
zasiłek celowy na zakup żywności w wysokości 300 na okres 4 miesięcy
(tj. 1.200 zł). Inną decyzją z 5 czerwca 2008 r. rodzinie sześcioosobowej
(w tym 4 dzieci) o dochodzie na osobę 394 przyznano zasiłek celowy
w wysokości 300 na okres 2 miesięcy (tj. 600 zł). W uzasadnieniach
do omawianych decyzji podano ze pomoc przyznano z uwagi na trudną sytuację
finansową, rodzinną i zdrowotną oraz brak możliwości zapewnienia posiłku.
Ponadto w przypadku pięciu postępowań wszczętych przez OPS z urzędu w sprawie
przyznania zasiłku celowego na zakup paczki świątecznej na łączną kwotę 3.000 zł,
nie przeprowadzono aktualizacji wywiadu środowiskowego, czym naruszono art. 107
ust. 4 ustawy o pomocy społecznej.
7
4. Na realizację Programu w latach 2006-2008 wydatkowano ogółem: 929,8 tys. zł,
970,1 tys. zł, 1.222,2 tys. zł, z czego dotacja z budżetu państwa w Programie stanowiła
77,2%, 70,4% i 60 % wydatków poniesionych na Program. Wzrost kosztów realizacji
Programu w 2008 r. wynikał przede wszystkim z przeznaczenia 452 tys.
na utworzenie/doposażenie punktów wydawania posiłku podczas, gdy w latach 2006 r.
i 2007 r. na ten cel wydatkowano odpowiednio: 80 tys. zł i 175 tys. zł.
Wydatki w tym czasie na posiłki i zasiłki w ramach Programu wynosiły 819,9 tys. zł,
795,1 tys. zł i 769,2 tys. zł, co stanowiło 30%, 31,1% i 27,4% wydatków Ośrodka
na świadczenia socjalne. Zasiłki celowe na zakup żywności w wysokości: 587,9 tys. zł,
571.643 tys. i 601,5 tys. stanowiły natomiast aż 68,7%, 77,7% i 81,4% wszystkich
zasiłków celowych wypłaconych w tym czasie przez OPS, co według NIK może
wskazywać na przenoszenie na budżet państwa kosztów zadań pomocy społecznej
należących do zadań własnych gminy.
Niepokojącym zjawiskiem jest również skala realizacji zasiłków celowych na zakup
żywności w ostatnim kwartale roku, wynosząca w latach 2006-2008 odpowiednio: 67,3%,
36,7% i 51% takich zasiłków wypłaconych w ciągu roku w ramach Programu. Wskazuje
to na niewłaściwe planowanie i organizację Programu w trakcie całego roku.
Konieczność wydatkowania znacznych środków w końcówce roku prowadzi
do przyznawania w grudniu dodatkowych świadczeń, w tym drugich zasiłków celowych
na listopad i grudzień. W 2008 r. w wyniku postępowań wszczętych z urzędu wydano 277
decyzji w sprawie przyznania zasiłku celowego w ramach Programu na paczki świąteczne
na łączną kwotę 121,8 tys. zł.
Sprawozdania z Programu składane Wojewodzie Małopolskiemu za 2006 r. i za 2008
oddawały rzeczywisty stan jego realizacji i poniesionych wydatków. W sprawozdaniu
za 2007 r. wykazano jednak wydatki o 100 tys. mniejsze od kwoty określonej
porozumieniu z Wojewodą Małopolskim oraz o 105 tys. od kwoty faktycznie
poniesionej. W sprawozdaniu ujęto bowiem tylko wydatki OPS, z pominięciem
wydatków na doposażenie/wyposażenie punktów poniesionych przez Urząd Gminy.
5. Analiza rozliczeń dokonanych przez OPS ze szkołami z tytułu dożywiania w ramach
Programu w 2008 r. i w I półroczu 2009 r. wykazała, że OPS płacił po 5 za obiady
przygotowywane przez szkoły i po 4,50 za obiady dostarczane przez firmę
cateringową. Koszt posiłków w przedszkolach wynosił od 3,50 zł do 4 zł.
Rozliczenia za posiłki wytwarzanych w szkołach prowadzono według zasad przyjętych
w uchwale nr XVI/96/07 Rady Gminy Klucze z dnia 13 grudnia 2007 r.,
8
którą postanowiono, że koszt posiłku w szkołach wynosi 2,70 zł (tj. tzw. „wsad do
kotła”), przy czym koszt dla uczniów kierowanych przez OPS wynosi 5 zł.
W ocenie Najwyższej Izby Kontroli ustalenie kosztu posiłku dla osób objtych
Programem w oparciu o tzw. „wsad do kotła” oraz inne koszty działalno ci stołówki
szkolnej było sprzeczne z art. 67a ust. 4 ustawy z dnia 7 wrze nia 1991 r. o systemie
o wiaty (Dz. U. z 2004 r. Nr 256, poz. 2572 ze zm.), który stanowił, e do opłat
wnoszonych za korzystanie przez uczniów z posiłku w stołówce szkolnej nie wlicza si
wynagrodze pracowników i składek naliczanych od tych wynagrodze oraz kosztów
utrzymania stołówki. Przyjcie opisanych powyej rozwiza skutkowało rozliczaniem
od 1 stycznia 2008 r. dotacji z budetu pastwa na realizacj Programu w wysoko ci
wikszej od nalenej. W sytuacji rozliczenia 39.755 posiłków wydanych w 2008 r.
i w I półroczu 2009 r. według stawki 2,70 zł zamiast 5 zł, koszt posiłków byłby mniejszy
o 91.436,50 zł.
Przedstawiajc powysze oceny i uwagi, Najwysza Izba Kontroli Delegatura
w Krakowie wnosi o:
1) Rozwaenie organizacji pomocy w ramach Programu w formie posiłków dla osób
dorosłych.
2) Zorganizowanie systemu monitorowania skuteczno ci działa realizowanych w ramach
Programu w skali Gminy.
3) Zapewnienie warto ci kalorycznej i odywczej posiłków wydawanych dzieciom
i młodziey zgodnej z normami Instytutu ywno ci i ywienia w Warszawie.
4) Przygotowanie i przedłoenie pod obrady Rady Gminy projektu uchwały uwzgldniajcej
prawidłowe zasady okre lania kosztów korzystania przez uczniów ze stołówek
szkolnych.
5) Zweryfikowanie dokonanych na podstawie Uchwały Rady Gminy Nr XVI/96/07
rozlicze z tytułu korzystania ze stołówki przez uczniów, którym przyznano wiadczenie
socjalne w postaci posiłku.
Najwysza Izba Kontroli, na podstawie art. 62 ust. 1 ustawy o NIK, oczekuje
przedstawienia przez Pani Wójt w terminie 14 dni od daty otrzymania niniejszego
wystpienia pokontrolnego, informacji o sposobie wykorzystania uwag i wykonania
wniosków pokontrolnych oraz o działaniach podjtych w celu realizacji wniosków
lub przyczyn niepodjcia takich działa.
9
Zgodnie z treścią art. 61 ust. 1 ustawy o NIK, w terminie 7 dni od daty otrzymania
niniejszego wystąpienia pokontrolnego, przysługuje Pani Wójt prawo zgłoszenia na piśmie
do Dyrektora Delegatury NIK w Krakowie umotywowanych zastrzeżeń w sprawie ocen,
uwag i wniosków zawartych w tym wystąpieniu.
W razie zgłoszenia zastrzeżeń, zgodnie z art. 62 ust. 2 ustawy o NIK, termin nadesłania
informacji, o której mowa wyżej, liczy się od dnia otrzymania ostatecznej uchwały w sprawie
ich rozstrzygnięcia przez właściwą komisję NIK.

Strona korzysta z plików cookies